Найстарэйшая творчая арганізацыя Беларусі |гады заснавання – 1933-1934|

БІБЛІЯТЭКА 29 сакавіка 2017

Аляксей Арцёмаў. Скрозь кіламетры: Вершы, пераклады

Аляксей Арцёмаў. Скрозь кіламетры: Вершы, пераклады

Вядомыя радкі: «печаль моя светла». Так, асаблівае паэтычнае ўменне ― ствараць лёгкі меланхалічны настрой. Стан надзвычай тонкі, і рэдкім словам можна яго зацугляць. Пра кнігу Аляксея Арцёмава піша Наста Грышчук.

Часта магія празрыстай, абаяльнай тугі разбураецца пад сцілом, не раўнуючы пылца на матыльковых крылах пад няўмелым дотыкам пальцаў.

У гэтым тонкім мастацтве малады паэт Аляксей Арцёмаў паказаў сябе майстрам. Яму “пашчасціла” нарадзіцца з адмысловым светапоглядам: трошку тужлівым, трошку панурым, і як следства – з іроніяй да свету, суседаў па планеце ды пакепліваннем з сябе.

Працуе й зваротная сувязь. Святло ў вершах Аляксея Арцёмава, якое прабіваецца “Скрозь кіламетры”, нясе ў сабе самоту стваральніка. Ненаўмысна, проста таму, што паэт – такі.

“Скрозь кіламетры” — дэбютны зборнік з немінучым дадаткам “быццам бы”. Апошнім часам акрэсліваецца ўсцешная тэндэнцыя: першыя паэтычныя кнігі аўтараў прэзентуюць  талент сталы, замест пробы пяра ― паўнавартаснае станаўленне на крыло. (дазволю сабе лірычнае адступленне: даволі цяжка працаваць з дэбютнымі кнігамі. Крытыкуеш – у адказ папрок: “ён жа дэбютант, не абломвай крылы”; падкрэсліваеш моцныя бакі – крывая ўсмешка: “геніяў у нас, што грыбоў”.)

І ў такіх варунках “Скрозь кіламетры” — падарунак: пра кнігу можна казаць без зніжак.

У дачыненні да паэзіі Арцёмава расхожы выраз “традыцыі могуць быць сучаснымі” гучыць якраз небанальна і вельмі дарэчна. Гэта ўзор т.б.м. “класічнай” творчасці. Вось, прыкладам, фармальны бок: рыфма ― ёсць, рытм ― вытрыманы, і нават самы занудлівы чытач знойдзе ўсе знакі прыпынку і загалоўныя літары. Калі паглядзець сур’ёзна: ніякага імкнення шакаваць, распрануцца ці, наадварот, напусціць туману. Тэмы ўсё тыя ж — каханне, самота, чалавек між людзей і на фоне пейзажа, жыццё ды смерць і пакутлівы пошук сэнсу паміж двума немінучымі прыпынкамі.

Назіранне за звыклымі рэчамі тут ператвараецца ў адкрыццё, бо ў аўтара чуйны погляд і вялікае добрае сэрца. Гуманізм, пра які казаць нямодна, — ці не вызначальная рыса паэзіі Аляксея Арцёмава. Шукаць таму пацверджанняў у асобных радках бессэнсоўна: сутнасць – у цэласным светапоглядзе аўтара, невычарпальнай цеплыні, якой хапае выпадковаму мінаку, котцы і далёкай каханай. Колькі б паэт сябе ні раздорваў, сардэчнасці не менее.

Але адчувальны пры гэтым нязменны матыў згасання. Герой, аднак, не робіцца злосным ці пакрыўджаным на свет, між тым сілаў у яго хапае толькі на сузіранне. Паглядзіце: “Скрозь кіламетры” — а руху, лічы, няма. Герой ніколі не выступае актыўным удзельнікам хоць якога дзейства. Ён заўжды – “чалавек за камерай”. Калі ж размова заходзіць пра яго самога, герой гэтаксама застаецца ў нерухомасці: за шклянкай віна, перад вогнішчам, у сузіранні навальніцы… Апошні кадр ― з верша пра самотнага венецыянскага дожа. І вобраз дожа, падаецца, найбольш трапны датычна самога аўтара. Касцюміраваны аўтапартрэт, можна сказаць.

Кантраснае суседства радасці жыцця й усведамлення немінучага фіналу не можа не хваляваць. Яно абвастрае не толькі пачуцці аўтара-героя, але й чуйнасць чытача да свету. У такім кантрасце адкідаецца ўсялякая драбяза, і абрысы чалавечага жыцця праступаюць рэльефна. Нарадзіцца, любіць, памерці. Вось і ўсё, што нам дадзена. Але ці так гэта мала?..

Прыцемненыя лагодным тонам кантрасты, супярэчнасць і суладдзе жыцця ды смерці, тужлівасць поруч з матывам кахання, а таксама атрыбутыка (віно, ноч, герой у шляху (што яшчэ не значыць рух, падкрэслім), прырода) — цэлы шэраг улік, якія даюць падставы “абвінаваціць” нашага аўтара: ды вы рамантык!.. У нас тут метамадэрнізм, а вы…

Няма каламбура, сцёбу, спасылак на модныя тэксты, няма мацюкоў і мяса – ну і што ты, у такім разе, можаш сказаць свету?.. Падобныя думкі ў прасунутага чытача прадказаць няцяжка. Адсюль сумны прагноз — у сучасніка (тым больш – аднагодка) Аляксей Арцёмаў вялікай папулярнасці не займее. Чытачу даспадобы фантастыка, дзе беларуская мова – наркотык, ці нататкі хлопца, які з’ехаў у вёску й гадуе казу. На тое, каб спыніцца, услухацца ў радкі, часу нестае. Звыклы да фастфуду чалавек спажывае гатовыя тэксты ― як паказалі абураныя допісы ў сацсетках з нагоды апошняе “Кнігі году”. Дзе трэба адчуць, падумаць, усвядоміць — там праблема, там – прабел.

Аляксей Арцёмаў, калі вярнуцца да тэзы “сучасная тардыцыя”, успадчыніў рысы трох майстраў. Ад Максіма Танка — звонкае гучанне верша ды жыццялюбства. Ад Міхася Стральцова — звычку “на рукі хукаць”: ніводнага прахаднога верша. Асобныя радкі, заўважна, падшываліся да тэкста пазней; але гэта звыклая справа. Сум ― таксама Стральцоўскі. У нечым венецыянскі дож Арцёмава і выгнаны патрыцый Стральцова – браты. Да слова, верш “Памяці Стральцова” — бездакорны, “радок бяззбройны і бясспрэчны”, і апраўдвае сваё прысвячэнне. Гэта найлепшае, што даводзілася мне бачыць у Арцёмава (і не толькі).

І, вядома, не пазбегнуць параўнання з Максімам Багдановічам. Тая ж адасобленасць ад культуры, якую паэт узбагачае; тое ж кранальнае пакланенне жанчыне, прыўкраснай нават у ролі мучыцеля; той жа матыў згасання.

Свет прыроды займае ў зборніку істотнае месца. Гэта й чысты пейзаж, і зялёныя сляды ў гарадскім гета. Аднак прырода для Арцёмава не існуе сама па сабе: яна мае значэнне толькі ў дуэце з чалавекам. Праз прыродны малюнак чытаецца стан героя. І наадварот: герой бачыць сябе ў пошуме дрэў, у сіняй вадзе, у травах. Змены паравінаў, часу сутак, сонцазаход і інш. — усё дапамагае зразумець сябе, але не прыроду. І якраз антрапацэнтрычнасць надае зборніку “Скрозь кіламетры” трагічнае гучанне. З заканчэннем чалавека заслона апускаецца. Паказальна, што завяршае кнігу пераклад верша Сары Тысдэйл “Будзе дожджык ласкавы…”. Карціна, дзе чалавека няма. А жыццё, як ні дзіўна, працягваецца. Мы тут неабавязковыя. І ці не значыць гэта – бессэнсоўныя?..

Усведамленне сваёй неабавязковасці, з аднаго боку, падрывае веру ў лёс, у сябе, у сілы, прыглушае цьмянае святло, якое дазваляе ўгледзець дарогу пад нагамі. І ў той жа час – здымае адказнасць за сябе ды іншых. Так, ты не ведаеш, куды ідзеш. Затое крок твой ― лёгкі.

Наста Грышчук, для lit-bel.org

паэзія, Кнігарня пісьменніка, Пункт адліку

Каментары

Апошнія навiны

(Паказаць усе навіны)
Уладзімір Някляеў выйшаў на волю пасля сямі сутак арышту
22 верасня 2017

Уладзімір Някляеў выйшаў на волю пасля сямі сутак арышту

Чытаць далей...
«Задаючы палітычны апазіцыйны аспект, мы вельмі звужаем сутнасць літаратуры як такой, адсякаем іншыя важныя сэнсы»
22 верасня 2017

«Задаючы палітычны апазіцыйны аспект, мы вельмі звужаем сутнасць літаратуры як такой, адсякаем іншыя важныя сэнсы»

Чытаць далей...
Танцы ў чаравічках
22 верасня 2017

Танцы ў чаравічках

Чытаць далей...
Узнагароджанне лаўрэатаў конкурсу «Экслібрыс» — 27 верасня
21 верасня 2017

Узнагароджанне лаўрэатаў конкурсу «Экслібрыс» — 27 верасня

Чытаць далей...
580