Найстарэйшая творчая арганізацыя Беларусі |гады заснавання – 1933-1934|

10 кастрычніка 2017

«Навошта выдумляць? Трэ пісаць аб тым, што было!»: Леанід Дранько-Майсюк пра сваю новую кнігу

10 кастрычніка спаўняецца 60 гадоў літаратару Леаніду Дранько-Майсюку. Шчыра віншуем Леаніда Васільевіча з юбілеем, зычым усяго найдабрэйшага: моцнага здароўя, дабрабыту, далейшага творчага плёну! І прапануем увазе чытачоў гутарку з пісьменнікам з нагоды выхаду яго новай кнігі. ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў».

Фота: Джон Кунстадтэр, budzma.by

Леанід Дранько Майсюк, больш вядомы як паэт, сёлета аддаў у друк дакументальную аповесць пра Максіма Танка. Кніга "… Натуральны, як лінія небасхілу" -- гэта не адзін год працы у архівах, структуравання і пераасэнсавання ўнікальнай інфармацыіі.  Сёння спадар Леанід распавёў нам, чаму даследчык  павінен вызначыць сваю тэму і якую ролю ў гэтым можа адыграць выпадак.

Гл. таксама: Прэзентацыя кнігі пра Максіма Танка — 13 кастрычніка

Чаму Вы зацікавіліся дакументальным жанрам і пачалі працаваць у ім? Якую ролю для сябе вызначылі ў гэтым жанры?

Ніколі не думаў, што зацікаўлюся менавіта гэтым жанрам і свядома выберу яго. Здаецца (тут містыкі трохі не пашкодзіць!), ён сам выбраў мяне. Зрэшты, я быў падрыхтаваны да таго, каб у нейкі момант і на нейкі час раптам забыцца на мастацкае пісьмо, бо ў душы маёй мінулася, калі так можна сказаць, рамантычнае ўспрыманне творчасці. Больш таго, мастацкае пісьмо, якое зазвычай заснавана на фантазіях, мроях, няхай сабе і на ўласным вопыце мастака, але пераважна ўсё ж на выдумцы, здалося мне з'явай даволі маркотнай. "Навошта выдумляць? – неяк падумаў я. – Трэ пісаць аб тым, што было!" У аснове ж сваёй тое, што было, заўсёды выглядае больш трывала за прыдуманае...

І эвалюцыя такая адбылася са мною тады, калі я адсвяткаваў сваё 50-годдзе. Недзе адразу пасля таго я напісаў твор "Горад Боны і Давыда". Гэта гістарычная, краязнаўчая і крыху этнаграфічная аповесць пра мой родны Давыд-Гарадок. Барыс Пятровіч надрукаваў яе ў часопісе "Дзеяслоў" (№38, 2009 г. /1.09/). У "Горадзе Боны..." мне, пакуль яшчэ не дакументалісту, а проста пісьменніку, хацелася дакладна, нават фатаграфічна адлюстраваць гісторыю свайго мястэчка. Я прагнуў даць грунтоўную карціну тых з'яў і здабыткаў, якія ўласцівыя былі менавіта Давыд-Гарадку. Скажам, вельмі падрабязна – да апошняй меднай жабкі і смалістай ліштвіны – апісаў пабудову лодкі. І тут мне шмат дапамог мой бацька, ён быў сапраўдным умельцам! Ягоныя расказы-ўспаміны я слухаў уважліва... А лодкі ў Давыд-Гарадку рабілі ад сямі да дванаццаці аршынаў, самыя ж хадавыя былі на дзевяць аршынаў. І называліся лодкі адмыслова – дубы! А лодачныя майстры іменаваліся дубовікамі...

На жаль, майстроў тых ужо няма, і лодкі цяпер у нас ніхто не робіць.

Аднак жа, забыўшы на мастацкае пісьмо, я, мусіць жа, выйграў, бо ў маёй аповесці "Горад Боны і Давыда" з'явілася яно, каштоўнае апісанне, паводле якога некалі ў будучым можна будзе змайстраваць давыд-гарадоцкі човен-дуб.

Варта і аб тым сказаць, што давыд-гарадоцкая лодка – праўдзівая мадэль свету; яе вымайстровалі з сямі дошак, і гэта невыпадковая лічба, нібыта сімвал сямі дзён, за якія Бог стварыў усё жывое. І што цікава: майстры завяршалі лодку за тыдзень, усё за тыя ж біблейскія сем дзён!

 

Раскажыце, калі ласка, пра сваю працу над кнігай "... Натуральны, як лінія небасхілу". Калі і як у Вас з'явілася думка стварыць яе – архіўную аповесць пра Максіма Танка? Якім быў працэс работы? З якімі складанасцямі Вы сутыкаліся?

Зноў жа ўсё адбылося выпадкова. У мяне з'явілася магчымасць часта бываць у Вільні. Я туды ездзіў з такім настроем, з якім ездзяць у добрыя госці. Спачатку вывучаў віленскую архітэктуру, вулічнае жыццё; шукаў і знаходзіў беларускія вобразы, адпачываў у кавярнях, прыслухоўваўся да мовы, якая гучала навокал, падступаў са сваімі пытаннямі да людзей. Потым захацеў прайсці Малой Пагулянкай да Закрэтавай вуліцы, бо па гэтай дарозе аднойчы ў лістападзе 1938-га вяртаўся на сваю выпадковую кватэру Максім Танк...

Свае назіранні я хутка занатоўваў і пад назвай "У Вільні і больш нідзе" друкаваў зноў жа ў часопісе "Дзеяслоў".

Вясной 2010 года пачаўся больш змястоўны этап у вывучэнні роднай віленскай прасторы, бо на вуліцы Скроблю я выпадкова пазнаёміўся з Сігітасам Саладжынскасам. Гэта было шчаслівае знаёмства. Спадар Сігітас – выкладчык нарыснай геаметрыі, гісторык і архівіст. Чалавек інтэлігентны і далікатны. Дык вось, на Скроблю (пры Польшчы гэтая вуліца называлася Букавая) я шукаў дом, у якім у пачатку 1930-х жыў Максім Танк – работнік ЦК камсамола Яўген Скурко, які кіраваў палітычнымі акцыямі і ў розных паветах, напрыклад, у Браслаўскім, інструктаваў камсамольскія арганізацыі...

На жаль, тое беларускае жыллё разбурылі, я пытаўся пра яго ў выпадковых людзей, якіх сустракаў на Скроблю, і Сігітас Саладжынскас, які якраз падышоў да мяне, параіў пашукаць сляды зніклага дома ў архіве.

Вось тут і пачалося маё вялікае шанцаванне. Сігітас ведаў, што Максім Танк – беларускі паэт, і сам паехаў у архіў літаратуры і мастацтва, і знайшоў там фотаздымкі Максіма Танка, а таксама вельмі цікавы ліст літоўскай паэтэсы Оны Міцютэ. Пісьмо напісана па-польску і адрасавана Максіму Танку як аўтару кнігі "Лісткі календара". Згаданая кніга якраз выйшла ў перакладзе на літоўскую мову, і Она Міцютэ дзякавала аўтару за цікавае чытанне.

Калі мы праз тыдзень сустрэліся зноў, Сігітас Саладжынскас уручыў мне копіі каштоўных дакументаў, і на гэтым не спыніўся. Старэйшы за мяне на дваццаць гадоў, ён па-настаўніцку настроіў мяне на сапраўдны пошук, накіраваў у Літоўскі цэнтральны дзяржаўны архіў, у якім (падказаў!) захоўваюцца дакументы, звязаныя з падпольнай дзейнасцю і турэмнай адысеяй Яўгена Скурко.

Вядома ж, я туды паехаў, і ў згаданым архіве пазнаёміўся з гісторыкам Аленай Глагоўскай. Адбылося новае дзіва – Алена Глагоўская якраз гартала крымінальныя справы, заведзеныя польскай уладай на камсамольскага актывіста Яўгена Скурко. Так што пашанцавала мне, можна сказаць, удвая. Новая тэма захапіла мяне, кніга "У Вільні і больш нідзе" пачала ўзбагачацца раздзеламі пра Максіма Танка, пра ягонае звонкае, поўнае прыгод жыццё ў горадзе Гедзіміна. Аднак неўзабаве я зразумеў – гэта павінен быць асобны твор са сваёй асобнай будовай. Мяне падтрымаў Барыс Пятровіч, у выніку і з'явілася кніга – архіўная аповесць "... Натуральны, як лінія небасхілу".

Чым унікальная Ваша кніга? З якога боку дзякуючы ёй чытачы змогуць убачыць Максіма Танка?

Магчыма, адметнасць кнігі ў тым, што, пішучы яе, я амаль нічога не выдумляў, прынамсі, імкнуўся да таго, каб, дазволю сабе такі выраз, па-мастацку не нахлусіць. Я проста чытаў дакументы – скажам, загад кіраўніка Віленскага следчага аддзела падкамісара Пухальскага ад 8 жніўня 1934 года ў павятовы камісарыят дзяржаўнай паліцыі ў Паставах – зрабіць вобыск і ўзяць пад варту Яўгена Скурко; я вывучаў абвінаваўчыя акты, падпісаныя віленскім пракурорам Дамінікам Пятроўскім; чытаў таксама рапарты, якія складаў начальнік віленскай лукішскай турмы Ян Чакала; заключэнні графолагаў Ігнацы-Леана Другаля і Мечыслава Бжэскага; узоры почыркаў лукішскіх вязняў; пратаколы допытаў, хатніх ператрусаў і судовых разбораў; усялякія запіскі, лісты, пастановы, тлумачэнні і "ўзасадненні" (абгрунтаванні); выклікі ў суд і судовыя сентэнцыі; урэшце – заявы паддопытнага арыштанта Яўгена Скурко, накрэсленыя чорным атрамантам на палове зжоўклай старонкі з вучнёўскага сшытка ў клетку, і напісаныя ім дробнымі літарамі турэмныя грыпсы.

Я аналізаваў прачытанае, з гэтага і вырастала мая аповесць; таксама ж яна вырастала і з майго шчырага неразумення – хлопца арыштоўвалі, трымалі ў вязніцы і судзілі за ўдзел у камуністычным руху і за напісанне грыпсаў, але ці варта было класці за гэта сваё маладое жыццё?

Вы пытаеце: якім у маёй аповесці могуць убачыць Максіма Танка мае чытачы?

Спадзяюся, яны ўбачаць яго яркім, запамінальным і мужным.

 

Якім Вы самі ўбачылі Максіма Танка падчас працы над кнігай? Што Вас найбольш уразіла?

Яшчэ  ў школе я прачытаў верш паэта "Смак віна":

Чаркай віна

Адзначаецца дзень нараджэння

І дзень развітання.

Розніцы, пэўна, між імі

Ніякай няма,

Калі не лічыць

Розніцы ў смаку віна.

І зразумеў – гэта мой паэт!

Дзівосны верш "Смак віна" я часта згадваю на сваіх выступленнях як узор паэзіі.

Для мяне, аматара беларускай літаратуры і прыхільніка беларускай прасторы, Максім Танк – той пясняр, які цікавы і сваёй творчасцю, і сваім жыццём. Працуючы ў архівах, я ўбачыў нацыянальнага мастака, якому пытанне аб дружбе з Апалонам сапраўды задавалі не літаратурныя крытыкі, а паліцэйскія чыноўнікі.

З маладосці прывабная рыса была ўласціва нашаму вялікаму паэту – ён не прыхарошваў сябе!

 

На Вашу думку, ці ёсць у беларускай літаратуры перыяды, аўтары, якія даследаваны дастаткова для глыбокага разумення чатачом? І якія даследаваны менш за ўсіх? Якія з іх Вас найбольш цікавяць? Ці ёсць у Вас канкрэтныя планы наконт наступнай працы ў дакументальным жанры?

Вы закранулі вельмі маштабную праблему, яна патрабуе і часу, і дадатковага асобнага вывучэння... Наогул жа скажу: у нас даволі шмат цікавых даследчыкаў, якія плённа працуюць. Але спынюся толькі на адным прыкладзе. Скажам, Ірына Багдановіч падрыхтавала том выбраных твораў Казіміра Сваяка. Гэта кніга выйшла ў 2010 годзе ў серыі "Беларускі кнігазбор". Усім раю прачытаць грунтоўны ўступны артыкул спадарыні Ірыны да гэтага тома і зразумець, што такое сумленная і таленавітая даследчыцкая праца! Артыкул бліскучы і проста выдатны. Гэта якраз і ёсць той выпадак, калі дзякуючы пранікнёнай рабоце вучонага у чытачоў і абуджаецца талент менавіта глыбокага разумення творчасці таго ці іншага беларускага аўтара.

Шмат чаго у нас зусім не даследавана ці мала даследавана, таму я лічу: кожны пісьменнік павінен папрацаваць у архіве, каб знайсці блізкую сабе тэму, а галоўнае – адкрыць яшчэ не адкрытае.

Мая тэма: Заходняя Беларусь і яе сталіца Вільня, 1920 – 1930 гг. У Заходняй Беларусі, якая ўваходзіла ў польскую дзяржаву, нарадзіліся мае бацькі. Гэта шмат што вызначае ў маіх архіўных пошуках. І вось я далей пішу сваю кнігу "У Вільні і больш нідзе", якую прысвячаю свайму цудоўнаму сябру Сігітасу Саладжынскасу; пішу пра свае новыя знаходкі, у першую чаргу звязаныя з імёнамі вялікіх беларусаў Браніслава Тарашкевіча, Адама Станкевіча, Вацлава Ластоўскага, Клаўдзія Дуж-Душэўскага і, вядома ж, Антона Луцкевіча.

 

Каго з сучасных беларускіх аўтараў, якія працуюць у гэтым складаным жанры, Вы маглі б адзначыць як выдатных дакументалістаў? Ці прадтрымліваеце зносіны з імі?

Назаву гісторыкаў Алену Глагоўскую і Анатоля Сідарэвіча. Дарэчы, я заўсёды раіўся з імі, высвятляючы тую ці іншую архіўную таямніцу. Яны мне вельмі дапамаглі, таму невыпадкова іхнія імёны пазначаны ў аповесці "...Натуральны, як лінія небасхілу". Дарэчы, гэту сваю працу я прысвяціў Алене Глагоўскай. А пра Анатоля Сідарэвіча яшчэ магу сказаць і так: ён – чалавек-інстытут. Не хто іншы, а менавіта ён з вялікай любоўю падрыхтаваў да друку спадчыну Антона Луцкевіча. Гэта подзвіг.


Гутарыла Алена Босава, для lit-bel.org

інтэрв'ю, юбілеі, святы, паэзія, кнігі, прэзентацыі, памяць

Каментары

Апошнія навiны

(Паказаць усе навіны)
Расстраляныя літаратары. Платон Галавач, які перад расстрэлам напісаў: «Гісторыя яшчэ скажа праўду пра нас»
20 кастрычніка 2017

Расстраляныя літаратары. Платон Галавач, які перад расстрэлам напісаў: «Гісторыя яшчэ скажа праўду пра нас»

Чытаць далей...
Віншуем Юрку Голуба і Васіля Андрыеўскага з юбілеем!
20 кастрычніка 2017

Віншуем Юрку Голуба і Васіля Андрыеўскага з юбілеем!

Чытаць далей...
«Дзеяслову» – 15! Святкуй разам з намі!
19 кастрычніка 2017

«Дзеяслову» – 15! Святкуй разам з намі!

Чытаць далей...
Пайшоў з жыцця пісьменнік Іван Івашка
19 кастрычніка 2017

Пайшоў з жыцця пісьменнік Іван Івашка

Чытаць далей...
169