Найстарэйшая творчая арганізацыя Беларусі |гады заснавання – 1933-1934|

04 траўня 2017

«Палякам пашанцавала — іх перакладаюць больш за астатніх…»

«Палякам пашанцавала — іх перакладаюць больш за астатніх…»

Алесь Емяльянаў-Шыловіч — з кагорты маладых беларускіх паэтаў і перакладчыкаў, які праяўляе асаблівую ўвагу да перастварэння польскай паэзіі.

Аглядаючы зробленае ім, неспадзявана ўспамінаеш перакладчыцкую цікавасць да паэзіі суседзяў з боку такіх майстроў мастацкага слова, як Максім Танк, Алег Лойка. Нядаўна Алесь падрыхтаваў і выдаў беларускую кнігу паэткі пачатку другой паловы XX стагоддзя Галіны Пасвятоўскай «Ідалапаклонніца». Гэта і падштурхнула да размовы з перакладчыкам.

— Галіна Пасвятоўска — яркая польская паэтка другой паловы дваццатага стагоддзя. Але за смугою часін такія зоркі часам губляюцца. Як вы здолелі разгледзець такі паэтычны Космас?

— З вершамі Галіны Пасвятоўскай я пазнаёміўся дзякуючы польскаму сайту wywrota.pl, дзе абсалютна выпадкова натрапіў на незнаёмае прозвішча. Спачатку палез у Вікіпедыю шукаць якіх звестак пра невядомую аўтарку. Даведаўшыся пра яе трагічны лёс, пачаў вывучаць творчасць паэткі. Глыбока інтымныя, шчырыя верлібры польскай Сапфо, як яе называлі, уразілі, і захацелася нешта перакласці. Спачатку з’явілася невялічкая падборка, неўзабаве надрукаваная. Потым патэлефанаваў выдавец, прапанаваў выдаць зборнік. І пайшло-паехала.

Алесь Емяльянаў-Шыловіч

— «Гімн ідалапаклонніцы» — першая кніга Пасвятоўскай. У чым, у якім выяўленні ўсё ж яна з’яўляецца ідалапаклонніцай? Ці такое самавызначэнне — усяго толькі мастацкая правакацыя?

 — «Гімн ідалапаклонніцы» (дакладней было б сказаць «Ідалапаклонніцкі гімн», але пры такім перакладзе губляецца асоба жанчыны, паэткі, паганскай жрыцы) — верш Пасвятоўскай, якога няма ў аднайменным зборніку, але ён быў расшуканы пасля смерці паэткі ў яе архіве. Магчыма, сама аўтарка ці рэдактар палічылі яго нясталым і выкасавалі з кніжкі. У «Ідалапаклонніцу» я яго ўключыў, бо лічу, што ён адметны, а вобраз язычніцы, ідалапаклонніцы магістральны ў творчасці паэткі. Гэта код да яе разумення, асэнсавання. Рэч у тым, што ў вершах аўтаркі прысутнічае тэма пакланення каханню, каханаму, яно па сутнасці сваёй язычніцкае, ахвярнае і жарснае, гэта яе прырода, таму не сказаў бы, што гэта мастацкая правакацыя.

— Асабліва прыцягваюць вершы Галіны Пасвятоўскай, прысвечаныя каханню. Ды і ўвогуле, лічы, уся яе паэзія — гэта праніклівыя творы, што вылучаюць чалавека ў каханні, у любові, сумненнях, звязаных з гэтымі з’явамі... Вам імпануе яе асэнсаванне кахання?

 — Мне вельмі блізкія пачуцці паэткі. Я адчуваю і разумею іх, нягледзячы на тое, што я мужчына, а яна — жанчына.

— Ці згодны вы з тым, што паэтычнае майстэрства Галіны Пасвятоўскай у многім заснавана на яе добрым веданні сусветнай паэзіі — еўрапейскай, амерыканскай, нават кітайскай?

— У дзяцінстве Галіна чытала вельмі шмат. Баючыся за яе здароўе, маці адбірала ў яе кніжкі, але дачка хавала іх пад падушку і чытала ўпотайкі па начах. Натуральна, што яна ведала розную паэзію, айчынную і замежную, сучасную і класічную. Падчас жыцця ў Амерыцы яна асабіста ведала многіх тамтэйшых аўтараў, перакладала на польскую іх вершы, вывучала традыцыю. Але яна заўжды заставалася сабой, непаўторнай, самабытнай, адмысловай. Якраз у другой палове ХХ стагоддзя ў польскай паэзіі адбыўся масавы пераход да верлібра, а ў 1960-х амаль усе польскія паэты пісалі вольным вершам. І ў творчасці Пасвятоўскай ён таксама стаўся асноўным. Хаця ў яе сустракаюцца і рыфмы, але гэта хутчэй выключэнне. Паэтка ўвабрала досвед сваіх папярэднікаў і стварыла ўласны, унікальны стыль, непадобны ні да кога.

— Калі гаварыць пра блізкасць польскай паэткі да сваіх нацыянальных, польскіх прыярытэтаў, то ўпоравень з кім з палякаў яе можна паставіць?

 — Вельмі цяжка параўноўваць паэтаў, паэтак, бо кожны з іх унікальны і непаўторны, але калі казаць пра постаці, з якімі ў мяне атаясамліваецца Галіна Пасвятоўска, дык першай назваў бы яе сяброўку — Віславу Шымборскую. Дарэчы, пасля таго, як яны пазнаёміліся праз лекара Юльяна Александровіча, Галіна неўзабаве пачала пісаць. Другая асоба, з якой перагукаецца творчасць нашай гераіні, безумоўна, — Ганна Свіршчыньска, паэтка, невядомая беларускаму чытачу. Хаця на першы погляд іх біяграфіі непадобныя, але творчасць і адной і другой я назваў бы высакаякаснай паэзіяй жанчын.

Галіна Пасвятоўска

— Здаецца, раней Пасвятоўскую — мо недзе ў тыя самыя 1960-я гады — перакладаў Максім Танк. Ці былі іншыя пераклады на беларускую мову?

 — Так, сапраўды, у альманаху «Дзень паэзіі» за 1965 год быў змешчаны верш Пасвятоўскай «Moja twarz coraz bardziej…» у перакладзе Максіма Танка. Акрамя яго вершы Галіны Пасвятоўскай перакладаў Алег Лойка, яны былі ім надрукаваныя ў аўтарскай анталогіі польскай паэзіі ХХ стагоддзя «Ад Буга да Варты». На сайце Літаратура.орг змешчаныя пераклады Наталлі Русецкай і Хрысціны Граматовіч. Іншыя мне невядомыя.

— Беларускі зборнік «Ідалапаклонніца» — гэта ж не ўся творчая спадчына Пасвятоўскай. Ці працягнеце вы яшчэ звяртацца да творчасці гэтай паэткі?

— Поўны збор вершаў Галіны Пасвятоўскай налічвае звыш шасцісот старонак, г. зн. больш за паўтысячы вершаў. Пераклаўшы 80 з іх, лічу, што задачу мінімум я выканаў. Цяпер патроху перачытваю, перакладаю тое-сёе, але пакуль не думаў пра выданне. Можа, калі-небудзь пасля. Натуральна, хацелася б зрабіць больш грунтоўнае і поўнае выданне, але яшчэ шмат не перакладзеных твораў іншых цікавых польскіх паэтаў, хацелася б ахапіць як мага больш аўтараў.

 — Хто, якія імёны цікавяць вас у польскай паэзіі?

— У першую чаргу назваў бы імёны Ганны Свіршыньскай, Анджэя Бурсы, Тадэўша Бароўскага, Адама Загаеўскага, Яна Леханя ды інш.

— Алесь, некалькі слоў як спецыяліст пра сённяшні стан у галіне мастацкага перакладу польскай літаратуры на беларускую мову?

— Мне здаецца, што цяпер усё няблага. Мы маем дастаткова перакладаў польскіх аўтараў XIX і першай паловы XX стагоддзя, перакладчыкаў не становіцца менш, наадварот, іх колькасць з кожным годам павялічваецца. Наогул, палякам пашанцавала, што яны нашыя суседзі, іх перакладаюць, напэўна, больш за астатніх. Тут з імі могуць пацягацца, хіба што, украінцы. Адзіную праблему бачу ў тым, што многія важныя для нас класічныя тэксты дасюль не перакладзеныя, а некаторыя творы перастварылі ўжо па некалькі разоў. Да прыкладу, знакамітага «Пана Тадэвуша» Адама Міцкевіча перакладалі ажно пяць разоў, а ягоную «Оду бульбе» — аніводзін. Я не хачу сказаць, што пяць перакладаў для такога твора, як «Пан Тадэвуш», шмат, але мяркую, што на сённяшні момант Міцкевіч мусіў быць перакладзены і прачытаны калі не ўвесь, дык па меншай меры адсоткаў на 80. Вельмі мала па-беларуску Славацкага, добра, што ёсць пераклады Норвіда і іншых рамантыкаў. Для мяне больш цікавая польская паэзія другой паловы ХХ стагоддзя, якую пакрысе адкрываю і спадзяюся паказаць яе нашым чытачам ва ўсёй разнастайнасці і разнапланавасці.

Гутарыў Мікола БЕРЛЕЖ, lim.by

 

пераклады, замежжа, інтэрв'ю, паэзія

Каментары

Апошнія навiны

(Паказаць усе навіны)
Новыя кнігі на фестывалі «Вершы на асфальце» (фота)
20 лютага 2018

Новыя кнігі на фестывалі «Вершы на асфальце» (фота)

Чытаць далей...
Тумас Транстромер на фестывалі Стральцова (фотарэпартаж)
20 лютага 2018

Тумас Транстромер на фестывалі Стральцова (фотарэпартаж)

Чытаць далей...
«Remember, remember…»: (не)прапушчаныя старонкі белліта
20 лютага 2018

«Remember, remember…»: (не)прапушчаныя старонкі белліта

Чытаць далей...
«Пункт адліку» ў Школе маладога пісьменніка (+ФОТАГАЛЕРЭЯ)
19 лютага 2018

«Пункт адліку» ў Школе маладога пісьменніка (+ФОТАГАЛЕРЭЯ)

Чытаць далей...
609