Найстарэйшая творчая арганізацыя Беларусі |гады заснавання – 1933-1934|

20 лютага 2015

Пяць паэтаў — пяць меркаванняў пра мультыкультуралізм

Пра суіснаванне розных культур у адной прасторы гутарылі паэты Беларусі, Казахстана і Швецыі ў межах дыскусіі «Літаратура і мультыкультуралізм. Роля паэта як амбасадара культуры».

Дзмітры Строцаў, Марыя Мартысевіч, Юля Цімафеева, Жанар Секербаева, Надзея Кандрусевіч (перакладчыца), Атэна Фарухсад

Гутарка адбылася 14 лютага падчас адной з найбуйнейшых літаратурных падзей года — міжнароднага паэтычнага фестывалю імя Міхася Стральцова, які завершыўся днямі.

Арганізатарамі фэсту чацвёрты год запар выступаюць незалежныя пісьменніцкія арганізацыі ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў» і Беларускі ПЭН-цэнтр. Вашай увазе прапануем ФРАГМЕНТ гутаркі. Словы ўсіх дыскутантаў, апроч мадэратаркі, падаюцца ў перакладзе з рускай і англійскай моваў.

Мадэратаркай дыскусіі выступіла паэтка, перакладчыца, рэдактарка Юля Цімафеева.

Юля Цімафеева: Сёння мы збіраемся гаварыць пра мультыкультуралізм. Як на мяне, гэта тэма сёння ў нашай культурнай прасторы не настолькі пашыраная, не так часта пра яе гаворыцца. Можа быць, гэта звязана з тым, што да нядаўняга часу мы не зусім адчувалі, што нам трэба гэтым займацца. Мультыкультуралізм — гэта палітыка або нават філасофія, скіраваная на захаванне і развіццё ў асобна ўзятай краіне і агулам у свеце культурных адрозненняў і культур, якія лічацца роўнымі паміж сабой.

Узнікла ідэя нядаўна, хутчэй у заходнееўрапейскіх краінах у другой палове ХХ стагоддзя, калі істотным стаў прыток імігрантаў. З гэтым трэба было нешта рабіць, і пачала выпрацоўвацца палітыка мультыкультуралізму — супрацы і мірнага суіснавання роўных культураў. Што тычыцца нашай тэрыторыі, то, як мы ведаем, на тэрыторыі Беларусі існавалі дзяржавы, якія практычна заўжды былі мультыкультурныя, мультыэтнічныя, мультыканфесійныя, і носьбіты розных культур мірна суіснавалі паміж сабой на роўных. У СССР гэта было не вельмі актуальна. Вядома, дэклараваўся інтэрнацыяналізм, але дэ-факта руская культура была дамінантнай, і з пачаткам перабудовы, з подыхамі свабоды пачаўся ўздым іншых нацыянальных культур, нацыянальных літаратур.

Сёння нашая дыскусія адбываецца ў межах паэтычнага фестывалю, і гутарка будзе весціся менавіта ў гэтым рэчышчы, хутчэй літаратурным, а не палітычным. Дык вось, з пачаткам уздыму нацыянальных культур, літаратур стала відавочным, што паміж імі ёсць канфлікт, у некаторых былых рэспубліках СССР даходзіла да крыві. У нас, на шчасце, крыві не было, але адчувалася напружанне. Праўда, у апошнія часы, сітуацыя, здаецца, пачала мяняцца. Гэта такая невялікая перагісторыя, а зараз я вам прадстаўлю нашых гасцей.

Атэна Фарухсад —шведскамоўная паэтка іранскага паходжання, драматург, перакладчыца, літаратурны крытык. Нарадзілася Атэна ў Германіі, але ўсё жыццё жыве ў Швецыі.

Жанар Секербаева — казахстанская паэтка, актывістка, перакладчыца, якая піша па-руску.

Марыя Мартысевіч — беларуская паэтка, перакладчыца, літаратурны крытык, якая піша па-беларуску.

Дзмітры Строцаў — рускамоўны паэт і выдавец, які нарадзіўся, вырас і жыве ў Беларусі.

Дзмітры, з вас я хачу пачаць нашу гутарку, я прачытала ў вашым фэйсбуку, які таксама цытавалі некаторыя СМІ, пра тое, што на днях рускай кнігі і рускамоўнай літаратуры ў Парыжы вы казалі пра тое, што рускамоўныя пісьменнікі ў Беларусі мусяць падтрымліваць і перакладаць беларускамоўную літаратуру. Раскажыце, калі ласка, пра гэта больш падрабязна.

Дзмітры Строцаў

Дзмітры Строцаў:  Мушу сказаць, што займаюся тут у Мінску праектам, які атрымаў назву Мінская Школа. Ад пачатку ў сферы яго ўвагі былі рускамоўныя паэты-нонканфармісты 70-х — 80-х. Так склаўся лёс гэтых аўтараў, што да перабудовы яны не друкаваліся, таму што былі непадцэнзурныя, а пасля перабудовы апынуліся па-за кантэкстам нацыянальнага адраджэння беларускай літаратуры. Паколькі гэта мае сябры і настаўнікі, я палічыў, што трэба іх успомніць, трэба пра іх сказаць, трэба іх прадставіць. Калі я заняўся імі, то зразумеў, што немагчыма іх разглядаць асобна, таму што, займаючыся, напрыклад, Аляксеем Жданавым, я ўсведамляў, што ў яго архіве ўтрымліваюцца пераклады з Алеся Разанава. Кім Хадзееў і Грыгоры Трэстман пішуць цэлы цыкл артыкулаў для “Дружбы народаў”, буйнога маскоўскага часопіса, дзе яны займаюцца праблемай перакладу з блізкіх моў, артыкулы, прысвечаныя перакладам з беларускай мовы. То бок, яны ніколі не існавалі ў адрыве. Потым я задаюся пытаннем, а чаму гэтыя беларускія рускамоўныя паэты Мінска ў асноўным габрэі? Выяўляецца, што яны — спадчыннікі ідышскай літаратурнай традыцыі, паэзіі, якая была прадстаўленая тут у Мінску, у Беларусі цалкам паўнавартасна на роўных правах з іншымі літаратурамі, бо ідыш быў адной з дзяржаўных моў.

Я хоцькі-няхоцькі сутыкаюся з праблемай беларускага мінскага мультыкультуралізму. Але я бачу сучасную сітуацыю, бачу татальную прысутнасць рускай мовы, рускай культуры ў Беларусі як спадчыну савецкага часу. І бачу тое, што сучасная палітычная сітуацыя не спрыяе змене бягучага стану спраў. Я не магу змяніць дзяржаўны парадак, але як мастак я магу неяк дзейнічаць. Я разумею, што побач са мной, з маімі сябрамі, беларускімі рускамоўнымі паэтамі, дзейнічаюць беларускамоўныя паэты, якіх мы, рускамоўныя, можам перакладаць на рускую мову, можам сведчыць за межамі Беларусі пра тое, што сучасная беларуская літаратура — яркая, цікавая, жывая, здзейсненая. Але падаецца, што гэта таксама не адзіная задача, задач вельмі шмат. Натуральна, на днях рускай кнігі і рускамоўнай літаратуры ў Парыжы я звяртаўся да іншай аўдыторыі і па-іншаму акцэнтаваў свой выступ. Але вось прыкладна тое, што я хачу сказаць у прынцыпе.

Юля Цімафеева: Таксама я чытала ў фэйсбуку ваш допіс, ваш маніфест, напэўна, яго можна так назваць…

Дзмітры Строцаў: Тэзіс.

Юля Цімафеева: Тэзіс. І пад ім была даволі вялікая дыскусія, дзе вам закідалася, што ў вас гэта такі погляд зверху. Нейкае паблажлівае стаўленне рускамоўных пісьменнікаў, такіх моцных, да слабейшых. Старэйшага брата — да зусім малога. Што вы адказвалі на гэта?

Дзмітры Строцаў: Справа ў тым, што каменем спатыкнення стаў “кенозіс”. Гэта багаслоўскі тэрмін, які нават багасловамі трактуецца вельмі па-рознаму. Хтосьці з каментатараў, па-мойму, рэжысёр Валер Альковіч зараз жа павесіў у каментарах спасылку з вікіпедыі, дзе было сказана, што кенозіс – гэта сыходжанне Бога зверху (у арыгінале Д.С. кажа “снисхождение” — заўв. АК), але насамрэч яно перакладаецца як спустошанасць і мае вельмі даўнюю традыцыю. Гэта яшчэ ідзе з юдэйскай традыцыі, дзе юдэйскія мудрацы разважалі, як наагул пачалося тварэнне. Калі быў Бог уседастатковы, дзе тое месца для тварэння? І ўзнікла ідэя пра тое, што Бог прыменшыўся, паменшыўся, ён стварыў ёмістасць, чашу, у якую змог прыняць тварэнне. І тут ужо няма сыходжання зверху, тут ёсць жаданне іншага. Жаданне іншага і прыманне іншага. Што тычыцца хрысціянскай традыцыі, якая засвоіла гэтае палажэнне, то ў хрысціянстве ў прынцыпе, у маім разуменні, Хрыстос і паблажлівае стаўленне да чалавека не сумяшчальныя. Гэта акурат прыныповае парушэннне вертыкалі ўлады, якая існуе ў традыцыйных рэлігіях, гэта рух да іншага, рух да чалавека, але не сыходжанне зверху. Для мяне гэта не сумяшчальна з разуменнем кенозісу як такога.

Юля Цімафеева:  Марыйка, ты таксама гэта чытала, ты гэтага не адчуваеш? Такога погляду зверху рускамоўнага паэта на беларускамоўнага?

Марыя Мартысевіч: З павагі да Жанар я буду гаварыць па-руску. Часам такое адчуваецца ў дачыненнях з маскоўскім калегамі. Нібыта яны вельмі станоўча настроеныя да беларускай культуры, іх ліберальныя колы. Але, тым не менш, гучыць, што "вось беларуская мова — гэта так міла". Менавіта катэгорыя такой плюшавасці ёсць.

Марыя Мартысевіч

Юля Цімафеева: А што тычыцца беларускіх рускамоўных паэтаў, не маскоўскіх?

Марыя Мартысевіч: Рэч у тым, што тая культурная прастора, якая склалася сёння ў Беларусі, прынамсі, тая частка, з якой я судакранаюся, дзе я ствараю, на мой погляд, - цалкам раўнапраўная прастора. І мы, беларускамоўныя аўтары, нават пачуваемся абавязанымі ўключыць у яе рускамоўных аўтараў. Я пра гэты парадокс пісала ў некаторых сваіх крытычных артыкулах.

Праз засілле рускай мовы ў Беларусі вельмі доўгі час беларускім пісьменнікам, асабліва савецкага часу, даводзілася абараняць мову, традыцыі. Апроч эстэтычных, творчых задач у іх яшчэ была задача сацыяльная, задача абаронцаў, ахоўнікаў мовы.  І гэта, магчыма, сказалася і на паэтыцы многіх аўтараў менавіта 80-х-90-х гадоў, і на самім стане спраў, і на радыкалізме, і на некаторай відавочнай канфрантацыі.

Як на мяне, менавіта нашае пакаленне гэта паспяхова пераадольвае, і мы ўсё-ткі будуем раўнапраўны дыялог. Магчыма, часам яшчэ гучаць пэўныя крыўды, дагэтуль можна пачуць пра тое, што рускамоўных пісьменнікаў не друкуюць у Беларусі, таму што яны пішуць па-руску. Але я заўжды падкрэсліваю, што гэта тыя праблемы, быційныя, з якімі сутыкаюцца любыя пісьменнікі тут, і рускамоўныя і беларускамоўныя. Калі рускамоўныя пісьменнікі спрабуюць нешта зрабіць у беларускай культуры, яны разумеюць гэтыя праблемы і робяцца саюзнікамі беларускамоўных пісьменнікаў. Я лічу, што цяпер нашая агульная праблема — гэта не мова творчасці, а ў прынцыпе падтрыманне развіцця літаратуры, кнігавыдання і культуры. У гэтым сэнсе не ў залежнасці ад мовы ўсе пісьменнікі і перакладчыкі працуюць супольна. Прынамсі, я спадзяюся на гэта.

Юля Цімафеева: То бок пэўная роўнасць у нас ёсць?

Марыя Мартысевіч: Гэта роўнасць бяспраўных. Можна прывесці прыклад з гісторыі. Ёсць парадаксальная версія таго, чаму ў Беларусі не было антысемітызму — таму што і беларусы, і габрэі былі прыгнечанымі меншасцямі ў Расійскай Імперыі на тэрыторыі Беларусі. Прыкладна тое самае цяпер адбываецца з пісьменнікамі. Любы пісьменнік безадносна сваёй мовы — гэта ў прынцыпе такая прыгнечаная адносна шмат чаго істота. І адносна масавай культуры, і адносна дзяржавы. Так што, у гэтым сэнсе даводзіцца трымацца разам, каб выжыць.

Жанар Секербаева

Юля Цімафеева: Мне хацелася б звярнуцца да нашай госці з Казахстана. Жанар, мне падаецца, у вас крыху іншая сітуацыя з рускай мовай і казахскай. Я ўчора размаўляла з вамі перад нашай дыскусіяй, і вы сказалі, што большасць тых, хто піша, гэта рускамоўныя аўтары.

Жанар Секербаева: Як мне асабіста падаецца, у нас большасць маладых аўтараў піша на рускай мове, і тут сярод моладзі няма такога разумення, што калі мы пішам на рускай мове, то мы такім чынам неяк прыгнятаем казахскую мову і культуру, традыцыі і г.д. Таму што, калі глядзець на тэксты, якія ствараюцца ў асноўным на казахскай мове, то, на жаль, гэта тэксты, напоўненыя патрыятычным кантэкстам, які перашкаджае, можа быць, развіць сюжэт у нейкіх іншых накірунках, увесці новых персанажаў, расказаць пра штосьці зусім новай мовай.

Казахская мова знаходзіцца яшчэ на такой стадыі, калі новыя словы альбо перакладаюцца альбо калькуюцца, альбо неверагодна жахліва перарабляюцца, таму, калі чытаюць новую прозу, напрыклад, мае бацькі, яны не могуць зразумець, адкуль з’явіліся новыя казахскія словы, якія напраўду гучаць жахліва. Калі казаць пра музыку, то сучасных песень на казахскай мове шмат, але літаратуры на казахскай мове маладых аўтараў мала. Але ў нас такая сітуацыя, што цяжка даведацца пра аўтараў. Іх сапраўды можа быць і многа, але мы адно пра аднога не ведаем, бо маем праблемы з кнігавыданнем. Ёсць праблемы з друкаваннем тоўстых часопісаў. Груба кажучы, іх у нас засталося ў Казахстане ўсяго два, якія ўсе ведаюць. Гэта “Нива” і “Простор”.

Юля Цімафеева: Гэта рускамоўныя часопісы?

Жанар Секербаева: Так, рускамоўныя.

Юля Цімафеева: А ці ёсць у вас казахскамоўныя часопісы?

Жанар Секербаева: Таксама ёсць, напрыклад, “Жұлдыз”, ён яшчэ з савецкага часу існуе. Але калі параўноваць іх паводле нейкага дызайну, паводле знешніх прыкметаў, якія б прыцягнулі маладых чытачоў і чытачак, то казахскамоўныя прайграюць.

Юля Цімафеева: У нас падобная сітуацыя з мовамі. Але вось, напрыклад, Марыйка належыць да маладога пакалення, практычна яна вашая аднагодка, і яна працуе ў рэчышчы беларускамоўнай літаратуры. У вас, кажучы пафасна, не баліць душа за родную мову? Цікава, што ў вас гэта таксама называецца родная мова, але ці для вялікай колькасці людзей гэта мова родная?

Жанар Секербаева: Так, для вялікай колькасці людзей гэта родная мова, вядома ж. Калі глядзець на поўдзень краіны, то паўднёвыя гарады ў асноўным гавораць на казахскай мове, і калі вы пойдзеце ў краму і загаворыце па-руску, вас могуць не зразумець, і тут трэба ведаць, калі з кім. Калі глядзець на цэнтр і на поўнач краіны, то тут пераважвае рускамоўнае насельніцтва. Гэта могуць быць як самі казахі, так і ўкраінцы, карэйцы, людзі розных нацыянальнасцяў.

Душа, вядома, баліць, не магу сказаць, што не баліць. Але яна перастае балець, калі я чую пэўныя шавінісцкія погляды на культуру, таму што я лічу, што  не мусіць быць ніякай дыскрымінацыі, калі мы гаворым пра культуру, літаратуру і кіно толькі з нагоды мовы. Для мяне мая родная мова – гэта руская мова, таму што я яе адчуваю, адчуваю ўсе яе прыдыханні, выклічнікі, усё, што можа быць недавыказана. На жаль, гэта так. Таму за якую мову ў мяне баліць душа… І за рускую таксама.

Юля Цімафеева: Калі я слухала вас, у мяне ўзнікла пытанне. Мае беларускія калегі паправяць мяне, калі што, але, па-мойму, у нас таксама пачаліся размовы, што існуе беларускі варыянт рускай мовы. Што ёсць нейкія словы, канструкцыі, якіх няма ў рускай мове Расійскай Федэрацыі. Ці ёсць у вас нейкія асаблівасці рускай мовы ў Казахстане? Калі вы лічыце яе сваёй мовай, то ці адчуваеце вы, што маеце права змяняць яе таксама?

Жанар Секербаева: Я б не сказала, што ў нас ёсць нейкія рэзкія змены рускай мовы, наадварот, усе акадэмічныя супрацоўнікі, настаўнікі, прыязджаючы ў Казахстан, адзначаюць тую захаванасць рускай мовы, якую, на жаль, яны не могуць бачыць у Расійскай Федэрацыі. Я лічу, што гэта сапраўды вельмі цікавы феномен, ён, дарэчы, тлумачыцца лінгвістамі — калі мова нейкім чынам адсоўваецца з цэнтра, груба кажучы, на перыферыю, яна захоўвае нейкую асабліваю жывучасць, асаблівую чысціню. Таму яны ўсе, прынамсі, акадэмікі, адзначаюць чысціню мовы.

Дзмітры Строцаў: Літаральна невялікая рэмарка. Пра гэта таксама казалася на днях рускай культуры ў Парыжы. Справа ў тым, што калі я заняўся мінскімі рускамоўнымі паэтамі, я раптам убачыў, што іх літаратурны сэнс знаходзіцца па-за межамі Беларусі і звярнуў увагу на іх самацэнзуру. Яны імкнуліся быць больш рускімі пісьменнікамі за рускіх пісьменнікаў у цэнтры, у якіх няма задачы захаваць якасць прыналежнасці. З іншага боку, рэальнасць паказвае, што сёння ёсць маладыя паэты, такія, як Таня Скарынкіна, якая ў сваіх вершах мяшае рускую, беларускую, трасянку і польскую. Мне падаецца, гэта вельмі цікавая магчымасць, то бок, мова сама сябе лепіць, будуе. Праз такія шляхі магчыма прыцягненне ў казахскую мову новых слоў, не штучна створаных інтэлектуальнымі высілкамі, а выпрацаваных, прамоўленых проста ў жывой камунікацыі.

Юля Цімафеева: Дзякуй, Дзмітры, а мы звернемся да нашай шведскай госці Атэны Фарухсад. Сітуацыя ў Швецыі, па-мойму, кардынальным чынам адрозніваецца ад сітуацыі ў Беларусі, ад сітуацыі ў Казахстане, гэта зусім іншы мультыкультуралізм. Атэна паходзіць з Ірана, яе бацькі прыехалі ў Швецыю, калі яна была вельмі маленькая, яна вырасла як шведскамоўная пісьменніца, і яна нам крыху раскажа пра сітуацыю ў Швецыі.

Перакладчыца Надзея Кандрусевіч і Атэна Фарухсад

Атэна Фарухсад:  Як ужо згадалі, мой досвед вельмі адрозніваецца ад досведу іншых удзельнікаў дыскусіі. Я ведаю вельмі мала пра беларускую культуру і гісторыю, але, наколькі я зразумела, сітуацыя такая, што на дзяржаўным узроўні дамінуе культура рускай мовы, але ёсць пэўны рух за іншую мову і культуру.

Юля Цімафеева: За родную мову. Беларуская мова — родная.

Атэна Фарухсад: У Швецыі, як і шмат у якіх іншых заходнееўрапейскіх краінах, сітуацыі іншая. Ёсць дамінантная шведская нацыянальная культура, але поруч з ёй існуе і культура меншасці, саамскай супольнасці, якая мае сваю мову і сваю культурную спадчыну. Але я думаю, што калі мы гаворым пра мультыкультуралізм у шведскай культуры і літаратуры агулам, то трэба браць пад увагу хвалі іміграцыі 50-70-х гг. Калі ў той час вялікая колькасць людзей імігравала ў Швецыю з палітычных і эканамічных прычын, разгарнуліся дыскусіі пра тое, што такое мультыкультуралізм.

Я думаю, што ў сферах культуры і літаратуры ўплыў мігрантаў найбольш выяўляецца менавіта цяпер, калі дзеці пакалення маіх бацькоў выраслі і пачалі рабіць свой унёсак у культуру, пісаць кнігі. Зараз выходзіць мноства раманаў і зборнікаў вершаў, напісаных дзецьмі мігрантаў, такімі, як я, якія маюць своеасаблівае адчуванне шведскай мовы, інклюзіі ці эксклюзіі ў культурным і нацыянальным кантэкстах, і ад гэтага шведская культура толькі выйграе. Калі параўнаць шведскую літаратуру дваццаць гадоў таму і зараз, то сёння існуе нашмат больш тэмаў, на якія пішуць дзеці мігрантаў, выносяць іх на абмеркаванне ў літаратуры.

Дзмітры Строцаў: Атэна, у мяне ёсць сябры пісьменнікі ў Швецыі, і яны кажуць яшчэ пра адну мову, якая ўсё болей прысутнічае ў шведскім культурным кантэксце, гэта англійская. Рэч у тым, што Швецыя – невялікая еўрапейская краіна, несамадастатковая ў культурным сэнсе, нават у выдавецкім плане. Выдаваць кнігі для сямі-дзевяці мільёнаў людзей выяўляецца нерэнтабельным. Гэтай праблемы не ведае Германія, Францыя, Вялікабрытанія, а шведскія пісьменнікі маюць патрэбу ў тым, каб іх перакладалі на іншыя мовы. Мае шведскія сябры пісьменнікі скардзяцца, што іх не заўважаюць у еўрапейскім кантэксце, іх не перакладаюць. І гэта вядзе да наступнага феномену — маладыя шведскія пісьменнікі адразу пачынаюць пісаць на англійскай мове. Гэта вельмі вялікая праблема. Больш за тое, шведскія маладыя людзі проста пачынаюць выкарыстоўваць у сваёй побытавай камунікацыі англійскую мову. Што вы на гэта скажаце?

Атэна Фарухсад:  Гэта факт, што Швецыя не вельмі вялікая краіна, мы можам параўнаць яе з Беларуссю, прыкладна дзесяць мільёнаў насельніцтва. Але ўсё адно, я б сказала, што шведская і беларуская мовы — гэта вялікія мовы ў свеце, калі вы возьмеце пад увагу тое, што ўсяго існуе прыкладна пяць тысячаў моў, і большасць з іх мае надзвычай малую колькасць носьбітаў. Я ведаю, што паэты скардзяцца на тое, што іх недастаткова шмат перакладаюць на англійскую, але я не заўважаю такога, што шведы пачынаюць шмат пісаць па-англійску. Я зараз выкладаю творчае пісьмо і маю шмат студэнтаў, якія хочуць зрабіцца пісьменнікамі, многія з іх імі робяцца. Ім прыкладна па дваццаць гадоў, гэта маладыя людзі. І ніхто з іх не піша па-англійску. Сярод іх шмат такой, ведаеце, “крутой” моладзі, прадстаўнікоў поп-культуры, якія чытаюць і вядуць блогі , але яны ўсё адно пішуць па-шведску. На маю думку, шведская мова мае вельмі моцны статус, наўрад ці англійская можа яго пахіснуць.

Юля Цімафеева: Хачу дадаць, што я была ў адной са шведскіх школаў, якія вучаць творчаму пісьму, і там былі студэнты, якія спрабавалі пісаць па-ангельску ад пачатку. Стаўленне да іх было такое халаднаватае, але яны трымаліся ўпэўнена.

Але ці пішуць у Швецыі на іншых мовах, акрамя шведскай, ангельскай? Я ведаю таксама, што ёсць вельмі моцнае фінскае асяроддзе. Ці думалі вы пра тое, каб пісаць па-персідску? Ці ведаеце вы персідскую мову? Я кажу пра тое, што вам блізка, ці ёсць нейкае іранскае асяроддзе, дзе спрабавалі б пісаць па-персідску ці іншае імігранцкае асяроддзе, дзе пішуць на іншых мовах?

Атэна Фарухсад: Так, ёсць шмат людзей, якія пішуць на многіх іншых мовах у Швецыі, натуральна. Мігранцкія асяроддзі з Фінляндыі, Бліжняга Усходу, Лацінскай Амерыкі ды інш, якія пішуць на сваіх родных мовах. Ёсць таксама і выдавецтвы, напрыклад, іранскае, якое друкуе кнігі іранскай мовай. Але гэтыя кнігі і выдавецтвы рэдка апынаюцца ў сферы ўвагі, яны рэдка атрымліваюць фінансавую падтрымку, пра іх не пішуць крытыкі. Калі вы чытаеце рубрыкі культуры ў буйных шведкіх часопісах , то там вы іх не знойдзеце, іх уплыў нязначны.

Юля Цімафеева: У мяне пытанне да ўсіх, наколькі вызначальна для пісьменніка адносіць сябе да той ці іншай нацыі? Можа быць, маё пытанне будзе лепей зразумела пісьменнікам Беларусі і Казахстана. Што вызначальна — мова, на якой пішацца твор, ці тэма, месцы, якія ў творы згадваюцца? Спачатку адрасую пытанне Жанар. Што важней для вашага адчування сябе казахстанскай пісьменніцай — тэмы ці мова, на якой вы пішаце? Я так разумею, што ўсё-ткі тэмы, калі вы пішаце на рускай мове?

Жанар Секербаева: Калі казаць пра тое, як складаецца верш, то спачатку ўзнікае нейкая першая фраза, радок ці слова. Тая мова, на якой я адчуваю гэты радок ці фразу, натуральна, руская. То бок, спачатку з’яўляецца нешта малое, якое вырастае ў большае. Такім чынам — так, тэма. Ёсць нейкія прыкметы ў паэтаў, празаікаў, па якіх можна сказаць, што ён адтуль, вызначыць яго геаграфічную лакацыю, але часам, я думаю, зрабіць гэта вельмі складана. У мяне няма такіх прамых адсылак да гарадоў Казахстана ці да нейкіх мясцін, паводле чаго вы бы адразу зразумелі, што дзеянне адбываецца ў Астане ці Алма-Аце, але ёсць некаторыя дробныя дэталі, хаця гэта не заўжды абавязкова, па якіх зразумела, адкуль я, пра што я пішу, што я казахстанскі паэт...

Падрыхтавала Алена Казлова для lit-bel.org

Каментары

Апошнія навiны

(Паказаць усе навіны)
Віншуем Галіну Дубянецкую і Дзмітрыя Падбярэзскага!
20 жніўня 2017

Віншуем Галіну Дубянецкую і Дзмітрыя Падбярэзскага!

Чытаць далей...
Уладзімір Караткевіч: «У нас аднолькавыя толькі плаўкі»
18 жніўня 2017

Уладзімір Караткевіч: «У нас аднолькавыя толькі плаўкі»

Чытаць далей...
Тамаш Грыб — антыфашыст, антыкамуніст, скарыназнаўца і рамантык
18 жніўня 2017

Тамаш Грыб — антыфашыст, антыкамуніст, скарыназнаўца і рамантык

Чытаць далей...
Віншуем Таццяну Барысік!
18 жніўня 2017

Віншуем Таццяну Барысік!

Чытаць далей...
452