Андрэй Пакроўскі

Як я перастаў верыць у Дзеда Мароза

2012

ПЕРШАЯ ЧАСТКА

Без галавы

Аднойчы я пайшоў у школу без галавы. Кажучы шчыра, гэтае аднойчы пасля таго аднойчы здаралася ўжо не аднойчы і не двойчы, і нават больш, чым тройчы. Гэта ператварылася спачатку ў добрую традыцыю, а потым ужо і ў звычку, ад якой немагчыма пазбавіцца нават з дапамогай спецыяльных пластыраў.

Ведаеце, часам, бывае, прачнешся а сёмай і думаеш: можа, лепей яшчэ паўгадзіны паваляцца, зэканоміўшы час на сняданку, галенні і водных працэдурах?.. Менавіта ў адну з такіх раніц гэта і здарылася. Я ўстаў з ложка, а галава засталася ляжаць на падушцы. Яна так салодка спала, што вы б самі не наважыліся абудзіць яе. Я накрыў галаву коўдрай, каб не замерзла, і пагладзіў па шчацэ. Няхай яшчэ паспіць, падумаў я. Пасля скіраваўся на кухню, наліў у шыю два кубкі гарачай кавы і пайшоў апранацца. Усё было як звычайна, апроч таго, што капялюш я не надзяваў, бо навошта капялюш, калі галаву ты пакінуў дома.

Сёння на вуліцы часцяком можна сустрэць чалавека без галавы. Гэта нават не ўспрымаюць як фізічны недахоп. Людзям без галавы ўжо не саступаюць месца ў трамваі, без галавы не праедзеш па ільготным талоне за палову кошту. Раней усё было інакш, на мяне азіраліся, паказвалі пальцам, нават адзін раз праверылі дакументы.

Праз усю гэтую ўвагу на першы ўрок я, вядома, спазніўся. Гэта была матэматыка, якую я вельмі не любіў, а яна адказвала мне ўзаемнасцю.

Клас у нялюдскіх пакутах вылічваў значэнне дыскрымінанта.

— Ты спазніўся на дзесяць хвілінаў. Дзённік на стол, — сказала настаўніца, нават не паглядзеўшы на мяне.

— На жаль, я забыў яго.

— А галаву ты не… — фразу яна скончыць не здолела, бо мой выгляд яе, напэўна, вельмі здзівіў.

Так, вучань без галавы — гэта зусім не тое, што вучань з галавою…

Яна моўчкі загадала мне ісці на месца, махнуўшы рукою ў бок маёй парты, дзе я ўжо трэці год сядзеў з завучкай і шасцёркай Наталкай Прайгерман, якую з невядомай прычыны кахаў, а яна, у адрозненне ад матэматыкі, аніяк не жадала адказваць мне ўзаемнасцю.

Мой першы дзень без галавы праляцеў, як адно імгненне. І вось я ўжо зноў ля свайго ложка, а галава так і ляжыць на падушцы. Я пагладзіў яе па шчацэ, лёг побач і ў хуткім часе заснуў.

З тых часоў усё болей навучэнцаў нашай школы пакідалі свае галовы ў хаце. Гэта з цягам часу ператварылася ў нешта кшталту моды. Дырэкцыя спрабавала змагацца, але, як і ў выпадку з джынсамі, барацьба скончылася безвынікова. Адзінае, што яны здолелі зрабіць, — дык гэта прымусіць усіх насіць на грудзях бэджык з іменем, прозвішчам і групай крыві.

Дзень нараджэння

Аднойчы Аляксей пайшоў у школу і не вярнуўся, тады мама сказала ягонаму малодшаму брату Лёшу, каб той схадзіў і даведаўся, што здарылася, але Лёша таксама пайшоў і не вярнуўся. Мама пачала хвалявацца і хацела ўжо адправіць па дзяцей тату, але вырашыла, што рызыкаваць не трэба. «Лепш наробім новых», — сказала яму мама, і яны адразу пайшлі ў спальню.

Праз дзевяць месяцаў нарадзіўся я. Вельмі добра памятаю той дзень, у мяне быў Дзень нараджэння. Мама спякла торт, прыйшлі госці: дзядуля, бабуля і мой сябар Гарык, які быў на год старэйшы за мяне. Ён падараваў кніжку. Не скажу, як яна называлася, бо назву тады прачытаць не змог (не было пад рукою акуляраў для чытання). Дзядуля падарыў мне абанемент у басейн, бабуля — кацянё. Тата прыйшоў у касцюме Дзеда Мароза. Трэба адзначыць, што Дзед Мароз прыходзіў да мяне потым даволі часта, бо мой тата працаваў Дзедам Марозам. Ён заўсёды атрымліваў шмат лістоў, таму мы амаль не куплялі туалетнай паперы. На мой першы Дзень нараджэння тата падарыў мне ровар. Падарунак мне надзвычай спадабаўся, я быў так уражаны, што нават анямеў і не размаўляў потым гады два. Я паваліўся на падлогу і пачаў раўці. Не падымаўся я даволі доўга, пакуль не навучыўся хадзіць.

Праз шэсць гадоў мяне адправілі ў школу. Я вельмі баяўся туды ісці, бо добра ведаў сямейную гісторыю. Лепей пагуляю трошкі, падумаў я і рушыў у адваротны ад школы бок. Ішоў доўга, некалькі разоў зварочваў, перабягаў праз дарогу, заходзіў у нейкія двары, праходзіў праз пад’езды, залазіў на стрэхі і нават не заўважыў, як сцямнела. Я азірнуўся навокал і зусім не пазнаў свой горад. Я згубіўся. Гэх, Алёшка, Алёшка, лепей ты б усё ж такі ў школу пайшоў, сказаў я сабе і рушыў у пад’езд, каб трошкі пагрэцца.

Як я перастаў верыць у Дзеда Мароза

Калі я першы раз атрымаў на Новы год ровар з сіськамі, гэта мяне вельмі ўразіла, я не ведаў нават, што і думаць, не кожны ж дзень такое здараецца. Бацькі толькі развялі рукамі, сказалі, што гэта ўсё Дзед Мароз, які ўчора нібыта да нас заходзіў, калі я ўжо спаў.

На наступны год паўтарылася тое самае, і я вырашыў патэлефанаваць Дзеду Марозу асабіста, бо пошце нашай ужо не давяраю, але на мой званок адказала нейкая баба, Баба Мароз, з барадой і чырвоным носам. Я зразумеў, што гэта яна, толькі пачуўшы ў слухаўцы ейны голас, такі ён быў барадаты і насаты. Яна расказала, што Дзед Мароз болей не верыць у дзяцей, што ў яго апатыя, дэпрэсія, млявасць і абыякавасць да жыцця, што ён забухаў з пінгвінамі і ўсё такое, таму з падарункамі апошнія некалькі гадоў выходзіць нейкая лажа.

Я паклаў слухаўку, падпаліў елку і выкінуў яе ў фортку на смеццявоз, што праязджаў пад вокнамі, выйшаў на вуліцу, хацеў сесці ў маршрутку, але кіроўца сказаў, што з роварам, тым больш сісястым, нельга. Што за жыццё, падумаў я, што за фукін жыццё… Дзед Мароз, Дзед Мароз, усё, хопіць, я болей не веру ў цябе, сказаў я нейкаму п’янаму шарлатану ў чырвоным банным халаце і барадзе з ваты, які спаў пад пад’ездам у дваццаціградусны мароз, падклаўшы пад галаву поўны мех ровараў з сіськамі.

пра андрэя

я раскажу вам гiсторыю. значыцца так, жыў-быў хлопчык, яго звалi антонам, але насамрэч ён быў андрэем. што за хуйня, запытаеце вы. спакойна, не хвалюйцеся, зараз усё патлумачу. проста ягоныя бацькi вельмi хацелi антона, але ў iх нарадзiўся андрэй. нiчога, сказаў тата. нармальна, перажывем, пагадзiлася мама. ну i што, што андрэй, нiхто ж пра гэта не ведае, мы проста будзем выхоўваць яго, як антона. i яны пачалi выхоўваць андрэя, як антона, накуплялi яму розных энцыклапедый па гiсторыi, геаграфii i рэлiгiязнаўстве з вялiкай колькасцю iлюстрацый, пачалi вадзiць у тэатры, оперы i балеты. вазiлi сына ў еўропу, у Парыж, паказвалi луўр, кармiлi багетам і круасанамi. карацей, займалiся як маглi ягонай эстэтычнай адукацыяй. але антон быў усё ж такi андрэем. гэтая ўся хуята, музеi, выставы i тэатры, вечарыны паэзii і іншы кал яго зусiм не цiкавiлi, яму больш падабаліся ровары, футбол, бiццё суседскіх вокнаў, пiздзiлкі з аднакласнiкамi, нюханне клею па будоўлях, пiццё пiва з кулькоў па лесапаркавых комплексах i начных вакзалах, паленне «саюза» i iншай срані на лесвiчнай пляцоўцы разам з дзядзем андрэем, суседам з 65-ай. урэшце бацькi здалiся. ладна, сказаў тата, ладна, сказала мама, з нашага сына не выйшаў антон, бо ён самы сапраўдны андрэй, але ўсё ж такi ён наш сын, мы яго любiм, тут ужо нiчога не зробiш, добра яшчэ, што андрэй, а не нейкi там сяргей, сяргей — гэта ўвогуле гаўно рэдкае.

яшчэ раз пра андрэя

жыў-быў хлопец, яго звалi антонам, але на самой справе ён быў андрэем i паводзiў сябе ён, як андрэй апошнi. днямi прападаў у двары, катаўся на раздзяўбаным ровары, прывязваў бляшанкi да хвастоў котак, ганяў у футбол з сябрамi, бiў суседскiя вокны, адкалупваў значкi ад розных там опеляў і мерседэсаў. дамоў вяртаўся п’яны i толькi пад вечар, увесь пабiты, брудны, у парваным адзенні, ад яго звычайна несла алкаголем, тытунем i жаночай парфумай. на шыi былi засосы, а каўнер перапэцканы памадай. сынку, казала мама, сынку, казаў тата, так жыць нельга, гэта неяк не па-антонаўску, мы цябе кормiм i поiм, купляем энцыклапедыi, возiм у еўропу, Парыж, частуем багетамi з круасанамi, а ты так сябе паводзiш, зусiм не паважаеш сваiх бацькоў, ну ці не ахуеў ты? сраў я, сраў я на вас, адказваў звычайна андрэй, зачыняў бацькоў у прыбiральнi, а сам ішоў глядзець тэлевiзар, навiны спорту i серыялы пра бандытаў.

і вось аднойчы

БАЦЬКІ

АДРЭЗАЛІ

АНДРЭЮ

РУКІ

Кубкі

Кубкі. Частка першая. Мава

Кожную раніцу мама біла кубак кавы, але аднойчы кава не вытрымала і запытала яе:

— Чаму ты б’еш толькі мае кубкі, а твае стаяць усе цалюткія на паліцы?

Мама нічога не адказала, нават не закрычала «ААА! Гаварашчая кава!», бо ў яе быў дрэнны настрой. Яна ўзяла ды выпіла каву і забрала сабе ўсе ейныя кубкі.

Кубкі. Частка другая. Гарбатата

У гарбатага таты быў кубак гарбаты. І жонка гарбатая, і сын. Нават калі ён гарбеў над джэзваю і варыў сабе каву, у яго ўсё адно атрымлівалася гарбата. У яго ўвогуле ўсё атрымлівалася неяк гарбата, не па-людску, бо ён быў грабар гарбаты.

Кубкі. Частка трэцяя. Якубак

У Якуба не было кубка, а ў калекцыі кубікаў бракавала экзэмпляраў з літарамі К, Б, У і А, ён ніколі не быў на Кубе, але затое кожнае лета ездзіў да бабулі на Кубань. Яму бракавала сяброў. Ён марыў, каб на дзесяцігоддзе яму падаравалі сабаку, але атрымаў рыбку. І кубак з надпісам «Якубак».

«Але ж я не кубак!» — ускрыкнуў Якуб і выкінуў кубак у акно. Вось чаму ў Якуба не было кубкаў.

Кубкі. Частка чацвёртая. Сястра

У Якубка не было кубкаў, але была сястра. Яна мела нейкае дзіўнае імя. Яна звалася… яна звалася… Яна… Так, Яна. Дакладна Яна, а не Ён які-небудзь, бо Ён — гэта ж мужчынскае імя.

У Яны быў рак, не нейкі там коцік з бруднай жопай, чырвонай, як маска смерці, а сапраўдны рак. Суседка Яны вельмі зайздросціла ёй, бо ў яе была толькі свінка, ды і тая за вушамі.

Rage against menschen

Калі я маўчу, унутры мяне нехта размаўляе, голас загадвае мне забіць чалавека, а часам нават двух. Кажучы шчыра, некаторых з тых, каго мне загадваюць забіць, я б і сам зарэзаў з вялікай ахвотай, без усялякіх там загадаў, але ўсё ж такі няхай гэта зробіць нехта іншы, няхай ім на галаву зваліцца цагліна ці яны праваляцца ў каналізацыйны люк. Забіваць людзей — гэта неяк непрыгожа, мне так здаецца. Мы ўсё ж такі хрысціяне.

Карацей, каб заглушыць гэты голас, я вымушаны ўвесь час размаўляць і ні хвіліны не магу сядзець моўчкі, бо зноў і зноў чую: забі, забі, забі. Я размаўляю на парах ва ўніверы, у тэатры і кіно, у грамадскім транспарце з выпадковымі суседзямі па поручнях і г. д. Гэта ўсіх вельмі напружвае. Нават у сне размаўляю, што вельмі перашкаджала ў свой час маёй любай. Я давёў яе да таго, што яна і сама была б не супраць зарэзаць мяне. Часам я прачынаўся з нажніцамі ля горла… Я яе, вядома, вельмі кахаў, але мы вырашылі, што лепей усё ж такі нам разысціся.

Мне, відаць, патрэбная дапамога.

Я вырашыў сысці ў кляштар і стаць манахам. Я прайшоў медыцынскую камісію: здаў аналізы, зрабіў флюараграфію, кампутарную тамаграму галавы, усё такое. Абышоў процьму лекараў ад акуліста да практолага, і нарэшце мяне ўзялі. Я прадаў кватэру, раздаў усю маёмасць бамжам, дзецям, суседу і з чыстым сумленнем пераехаў у кляштар Святога Берла ў Гайцюнішках.

Цяпер мяне клічуць братам Галакціёнам. Між іншым, нічога смешнага, маё свецкае імя Сяргей падаецца мне нашмат больш смешным і недарэчным. Карацей, цяпер я перапісваю Голі Байбл на лічбавыя носьбіты, а вольны час баўлю за малітвамі. На выходных езджу ў сталіцу на пропаведзі, мне даюць мацюгальнік, высаджваюць недзе ля Камароўкі, і я крычу ўсялякую лухту пра Канец Света і ўсё такое.

Ведаеце, усёмагутны божанька не надта мне дапамог, бо голас цяпер мала таго што загадвае забіць чалавека, дык яшчэ схіляе да гомасэксуалізму, а мне такі расклад зусім не падабаецца, бо я думаю, што ябаць мужыкоў — гэта неяк не па-хрысціянску.

Застаецца, пэўна, адно: забіць гэтага чалавека… што сядзіць ува мне, але ж, забіваць людзей — неяк непрыгожа, мы ўсё ж такі хрысціяне.

Шклянка

Я нарадзіўся ў гранёнай шклянцы, з якой тата і Венедыкт Ерафееў пілі «Ханаанский бальзам». Яны пакінулі шклянку на гаўбцы, за ноч у ёй назбіралася дажджавая вада, у якую а шостай раніцы ляснула маланка. Атрымалася жэлепадобная субстанцыя, якую тата паклаў у адмысловую формачку, пачакаў трошкі, пакуль яна зацвярдзее, а потым перадаў тое, што атрымалася, маме. Тая паклала формачку ў мікрахвалёўку і пайшла сабе займацца сэксам з татам.

Калі яна вярнулася на кухню, я быў ужо гатовы. Месцамі падгарэлы, адна ручка даўжэйшая за другую, галава ўся бугрыстая, але ў прынцыпе даволі ладны і прыгожы. Я бегаў па мікрахвалёўцы, спрабаваў выбіць галавою дзверы, але ў мяне нічога не атрымлівалася. Я крычаў, што хачу кніжку і сіську, але ў мамы былі маленькія сіські, а кніжак дома ўвогуле не назіралася, адныя фарбаванкі, але хіба гэта можна назваць кніжкамі? Да таго ж, мовы маёй тады ніхто не разумеў, таму мне далі проста лыжку і суп, гарохавы суп з брыкета лідскага завода па вытворчасці гарохавых супоў у брыкетах. Еш, сынку, сказала маці і зноў пайшла займацца сэксам з татам.

Галляш

У мяне быў сябар. Яго звалі Галляшом. Ён быў вельмі лянівы, як той кот, што сеў на недапалак. Галляш не любіў хадзіць на працу, каму гэта цяпер падабаецца, скажаце вы і будзеце мець рацыю, але Галляш не любіў працу не праз шэфа-дэбіла (ён сам быў шэфам-дэбілам), не праз нізкія заробкі (гл. вышэй), не праз тое, што сартаваць пацеркі па колерах — справа даволі цяжкая, працаёмкая і шкодная для зроку. Не, Галляш не любіў працаваць, бо яму было ў падлу. Больш за працу Галляш не любіў толькі хатнія абавязкі, асабліва мыццё посуду.

Аднойчы ад яго сышла жонка, якой надакучыла за ім прыбірацца. Кватэра пачала пакрывацца пылам, у ёй стаяў невыводны пах урыны, бо Галляш, не злазячы з канапы, адліваў проста ў бутэлькі з-пад піва. Калі Галляш клаўся спаць, ён нават не здымаў шкарпэтак і галёшаў. На кухні ў ракавіне пачалі збірацца велічэзныя стосы посуду: талеркі і сподачкі, сталовыя і чайныя лыжкі, палонікі і рондалі, кубкі і келіхі, відэльцы і нажы, нават фамільнае срэбра, падараванае бацькамі на вяселле… Усё ляжала ў велічэзным стосе, які пагражаў вось-вось гахнуць і разбіцца аб брудную падлогу, па якой бегалі велічэзныя прусакі. Яны нападалі на мышэй і мурашоў, адчувалі сябе гаспадарамі кухні дый увогуле ўсёй кватэры.

Трэба адзначыць, што такая сітуацыя Галляшу была зусім не даспадобы, бо ён быў не проста гультаём, а гультаём-чыстаплюем і ніколі ў жыцці не стаў бы есці з нямытай талеркі, што, уласна кажучы, яго і загубіла.

Галляш памёр ад голаду, бо не знайшоў чыстага посуду.

Маякоўскі

Тралейбус нумар 23 падняў рукі-рожкі і паволі папоўз па правадах. Адзіны пасажыр глядзеў на сонца скрозь чорныя акуляры. Ён вяртаўся дадому ад свайго старога сябра Лермантава.

Гэта не я гляджу на сонца, гэта сонца глядзіць на мяне і цягне свае промні да майго твару, да вуснаў і вачэй вялікага паэта і мастака сучаснасці, думаў пасажыр. Кожны атам сонца са сваімі электрончыкамі, якія лётаюць адзін за адным па арбітах, кожнае ядро, у якім варушацца і караскаюцца пратончынкі з нейтрончыкамі, думаюць пра мяне. 13 мільёнаў градусаў Цэльсія не адрываюць вачэй ад маёй асобы, і ўсе мяне паважаюць. Мяне нават нейкі сорам ахоплівае, і ад гэтага я раблюся яшчэ прыгажэйшым і звышгеніяльнейшым. Нічога дзіўнага тут, здаецца мне, няма, бо я Уладзімір Маякоўскі і сёння ў мяне Дзень нараджэння.

Маякоўскі задаволена выйшаў на сваім прыпынку (вуліцы Маякоўскага), запаліў цыгарэту і ператварыўся ў Сонца, а Сонца ператварылася ў Маякоўскага. Цяпер яно коціцца па горадзе, з цыгарэтай у зубах, задаволенае тым, што Маякоўскі глядзіць на яго кожным сваім атамам, у якім электроны на арбітах гуляюць у квача, а ў ядры лашчацца нейтроны і пратоны. Маякоўскі дастае промні-ручышчы з шырокіх кішэняў, кранае сонца, усміхаецца яму і ўсім астатнім таксама.

Птушыны грып

Бамжы злавілі качку на Свіслачы, з’елі і памерлі ад птушынага грыпу. Галодныя студэнты настралялі галубоў, паелі і памерлі ад птушынага грыпу. Сэксуальны маньяк згвалціў дзяўчыну з педагагічнага ўніверсітэта ў тралейбусе нумар 34, тройчы ўдарыў яе нажом. Дзяўчына ў пакутах памерла ад птушынага грыпу. Сумны, самотны экскаватар патануў у Свіслачы. Экскаватарыст не здолеў даплыць да берага, бо ў Свіслачы не было вады. Яму давялося ісці пешшу. Калі ён выйшаў з вады, яго з’елі бамжы, бо пераблыталі кіроўцу экскаватара з качкай. Тыя не ведалі, што ён экскаватарыст, а не качка, таму (гл. вышэй).

Толькі сяляне, якія зарэзалі свінчо ў гонар Дажынак, памерлі ад свінкі. Мне нават шкада іх. Трошкі.

Рыбны дзень

Вецер, які штурхае бясконцыя эшалоны важкіх грузавых хмараў, наступае па ўсёй даўжыні дзяржаўнай мяжы. Хмары, бы паветраныя шары, ляцяць вельмі нізка і павольна, таму застаюцца незаўважнымі для радараў. Памежнікі страляюць па іх з табельнай зброі, але ўсё марна. Хмары праглынаюць кулі, птушак, сабакаў, зрываюць капелюшы з тых, хто наважыўся ў такое надвор’е перасякаць мяжу пешшу. Калі вецер дасягае найбліжэйшага населенага пункта, ён пачынае спяваць сумную песню, гукі якой то набліжаюцца, то аддаляюцца, часам яму падпяваюць сігналізацыі аўтамабіляў. У вокны ляцяць жмені пяску. Хмары разраджаюцца дажджом. Ты хаваешся пад коўдру, бо баішся, што дождж, які лупіць у акно, разаб’е шкло і затопіць пакой хлябямі нябеснымі, у якіх ты, канешне, патонеш, бо за ўсё жыццё так і не навучыўся плаваць. У такія моманты хочацца заплюшчыць вочы, заснуць, а потым прачнуцца, але ўжо ў іншай рэінкарнацыі, у той, калі ты быў рыбінай.

Цёмна-жоўтая страла

У часе пандэміі цягнік-паліклініка ішоў без прыпынкаў ужо трэція суткі. Я сядзеў у вялікай чарзе да анколага, што цягнулася праз увесь вагон, бо аб’еўся радыеактыўнага пенапласту, калі «цёмна-жоўтая страла» стаяла ў апошні раз. Я ведаў, што гэтага рабіць не трэба, але ён так прыгожа свяціўся, што я проста не здолеў стрымацца. Мне было надзвычай хранова, і прамянёвая хвароба тут, напэўна, ні пры чым. Мне вельмі хацелася ў прыбіральню, але яе захапілі чачэнцы, якія бралі з усіх плату за ўваход. Тым, у каго не было чым разлічыцца, даводзілася спраўляць патрэбу на даволі рэдкіх і вельмі кароткіх прыпынках альбо проста між вагонамі. Пры гэтым трэба было сачыць, каб за бруднай справай цябе не застукаў праваднік, якога хлебам не кармі, дай толькі скінуць каго-небудзь з цягніка. Людзі казалі, што наш праваднік яшчэ даволі мілы і добрасардэчны чалавек, бо выкідае парушальнікаў выключна супраць руху цягніка, таму, калі ўлічыць, што ўздоўж рэек цягнуцца глыбокія сумёты, шанец выжыць пасля падзення даволі вялікі. Але калі ўлічыць, што да найбліжэйшага прыпынку некалькі дзён хады, а з ежы навокал — адзін радыеактыўны пенапласт, рызыкаваць зусім не хацелася, таму я сядзеў і цярпеў. Тым больш, калі пакідаеш чаргу, тваё месца адразу хто-небудзь займае, і нават калі ты вяртаешся з міжвагоння цэлы, то трэба сядзець у ёй з самага пачатку, а гэта яшчэ цэлы дзень ці два…

Найпраўдзівейшыя гісторыі з жыцця белліту

1

Прыходзіць неяк малады літаратар у кавярню і кажа:

— Мне, калі ласка, кекс і гарбату.

— Нету у нас никаких горбатых кексов, — адказвае яму афіцыянтка і ўжо збіраецца сысці.

— Как это нету, как это нету, что вы такое говорите, вот у вас в меню написано «кекс — 2120 рублей» и «чай — 1560 рублей», — абураецца вядомы малады літаратар, — дайте мне немедленно книгу жалоб и предложений.

— Калі ласка, — кажа яму афіцыянтка, працягвае таўшчэзную чырвоную кнігу і сыходзіць.

Малады літаратар губляецца, не ведае, што яму рабіць, раптам дастае з кішэні пісталет і страляе сабе ў скронь.

2

Прыходзіць неяк Валянцін Акудовіч у кавярню і кажа:

— Мне, калі ласка, фуагра са слівамі і смажаную алычу з бруснічным сіропам.

— У нас няма, — адказвае яму афіцыянтка.

— Не, гэта мяне няма, а вы не мысліце, — мовіць ёй Валянцін Акудовіч, — бо калі б вы мыслілі, то зразумелі б, што не бывае ніякіх фуагра са слівамі і смажанай алычы.

Афіцыянтка разгублена глядзіць на філосафа, раптам пачынае плакаць.

— Ну нічога, нічога, — кажа ёй Валянцін Акудовіч, — не сумуйце, а лепей прыходзьце да мяне ў Беларускі калегіюм — я навучу вас мысліць.

Ён працягвае афіцыянтцы сваю візітоўку і выходзіць з кавярні.

3

— А ты ўпэўнены, што ім будзе цікава даведацца пра мяне, — пытае Адам Глобус Сяргея Балахонава перад пачаткам урока ў шостым класе.

— Канечне-канечне, ты пойдзеш на ўра, — адказвае яму Балахонаў, — у мяне ё хітры план.

— Добры дзень, дзеці, а слабо вам нацягнуць прэзерватыў на глобус, — пытае Балахонаў.

— А што такое глобус? — здзіўляюцца дзеці.

— А вось зараз даведаецеся… Пане Адаме, заходзьце, — кажа Балахонаў і сядае за стол. Дзеці сядзяць моўчкі, Адам Глобус сціпла выходзіць да дошкі і ўсміхаецца.

4

Прыходзіць неяк Андрэй Хадановіч у рэстаран, азіраецца па баках, ці няма каго знаёмага. Здаецца, няма. Ён кліча афіцыянтку і кажа:

— Голубушка, будьте добры, драники со сметаной, двойную порцию, черепаший суп и свинное ухо с жареной алычой и брусничным сиропом.

— Андрэй Валер’евіч? — здзіўлена кажа афіцыянтка.

— Где? Где? Что? Нет-нет, я не Андрей Валерьевич, вы меня с кем-то путаете, это не я… — паэт стрымгалоў вылятае з-за стала і кідаецца ў акно. Добра, што рэстаран на першым паверсе.

Ксеракс

Вось і вёска, узрадаваўся я. Аўтобус спыніўся на раздарожжы, ля слупа, які месцічы называюць нулявым кіламетрам. На слупе былі развешаныя ўказальнікі: вось там Мінск, там Парыж, там Лондан, а там Малая Казлоўшчына. На зямлі валялася яшчэ некалькі шыльдаў, але надпісы на іх было ўжо не разабраць.

Паблізу стаяў грузавік, у кузаве якога сядзелі музыкі і гралі песню Тома Уэйтса пра шакаладнага Ісуса, а на капоце ляжалі і грэліся на сонцы дзяўчаты ў нацыянальных строях. Яны ўбачылі мяне і дасталі аднекуль з-пад спадніцаў хлеб і нейкі белы парашок. Будзеш, запыталі яны, самі рабілі. Я не ведаў, што адказаць, спачатку хацеў пагадзіцца, але, калі пабачыў міліцыянера, адмовіўся. Той, нягледзячы на даволі ранні час, ужо недзе добра набраўся, таму крочыў неяк няўпэўнена, хістаўся ад аднаго краю дарогі да другога, нешта спяваў.

Калі ён падышоў бліжэй, я заўважыў, што мундзір на ім брудны, пакамечаны, месцамі парваны, святлоадбівальныя палоскі ўжо амаль нічога не адбіваюць, а надпіс «міліцыя» прачытаць даволі цяжка. Апроч усяго іншага, ён быў босы і ў блакітных спартовых штанах, а фуражку нёс пад пахай. Міліцыянер паглядзеў на мяне з падазрэннем, хацеў нешта запытаць, але калі я паказаў флікер, ён спешна адшыхтаваўся і пашкандыбаў далей.

Я развітаўся з музыкамі і дзяўчатамі, якія ўжо паспелі спажыць тое, што зрабілі самі, і рушыў за міліцыянерам. Мы крочылі разам некалькі хвілінаў, пакуль не дабраліся да нейкай хрушчоўкі, на якой вісела шыльда «Ксеракопія».

Я зайшоў усярэдзіну, там нікога не было, але аднекуль знізу даносіліся гукі ксеракса і тэлевізара, я аблазіў першы паверх і нарэшце знайшоў у падлозе дзірку — гэта быў уваход у капіравальны цэнтр, у мяне пад нагамі стаяла чарга і мітусіўся нейкі мужчына ў чорным са свежанадрукаванымі старонкамі.

Спачатку мне было боязна, але ўрэшце я вырашыў скокнуць уніз. Прызямліўся паспяхова, калі не лічыць пабітага калена. Так сабе сервіс, падумаў я і стаў у канец чаргі. На мяне ніхто не звярнуў увагі. Я дастаў з заплечніка стос кніжак і яшчэ раз праверыў, ці ўсе закладкі на сваіх месцах. Праз некалькі хвілін падышла мая чарга, мужчына ў чорным, гэта быў Франц Кафка, узяў мае кніжкі і пайшоў ксерыць.

Пазнавальная фізіялогія

Калі Юрась паліў каноплі, ён заўсёды слухаў Міхаіла Баярскага і яму было хораша… Сябры казалі Юрасю: ды кідай ты свайго Баярскага, ён разбурае мозг, ад яго рэальна дупееш. Лухта і глупства, адказваў ім малады меламан. З цягам часу Юрасю пачало рабіцца хораша проста ад таго, што ён чуў голас Баярскага. Верагодна, умоўны рэфлекс (голас Баярскага) замяніў безумоўны (каноплі). Юрась кінуў паліць, бо навошта, калі ты можаш проста ўключыць тэлевізар і далучыцца да космасу, пакуль экстравагантны мужчына ў чорным капелюшы расказвае свае вусатыя показкі ў тэлеклубе «Белы папугай». Нейкі час усё было добра, Юрась метадычна разбураў клеткі мозга і рэальна дупеў бяспечным для лёгкіх чынам, у дзесяць разоў знізіўшы рызыку памерці ад раку ці імпатэнцыі.

Усё б нічога, але сёння Баярскі ўжо не такі папулярны, сёння рэдка пачуеш песню пра «зеленоглазое такси» альбо пабачыш па тэлевізары кіно пра прыгоды трох мушкецёраў. Цяпер гэтыя радасці мы вымушаныя купляць на сідзі і дзівідзі, дый тое ледзь не падпольна. Напэўна, лячгэй набыць дазняк герычу, чым дзівідзі са зборам твораў Баярскага. Карацей, сёння Юрась падумвае аб тым, каб зноў пачаць паліць, хрэн з імі, са сраным ракам і ябучай імпатэнцыяй, няхай я памру рана, галоўнае, што весела і не ад свінкі, кажа ён. У прынцыпе, я з ім згодны, галоўнае, каб весела і не ад свінкі.

Жывая рыба

Валя і Валянцін жылі недзе на Нямізе, на вуліцы Вызвалення, дзесьці ля «Ракаўскага бровару», у якім яны ні разу не былі, і пякарні, што распаўсюджвала неверагодна прыемны пах, які ствараў Парыж на асобна ўзятай вуліцы Менска. Той хлеб яны так-сама не куплялі. Хлеб — ежа шэрага электарату, пенсіянераў, бэрээсэмаўцаў і тых, хто з гордасцю носіць на заплечніку флікер і заўсёды прабівае талончыкі, нават пасля адмены ільготаў.

Побач была італьянская амбасада. Не раз яны хацелі пералезці цераз агароджу і папрасіць палітычнага прытулку, але звычайна нічога з гэтага не выходзіла, бо яны былі ў такім стане, калі цераз агароджу пералезці немагчыма. А калі яны ў такім стане не былі, то былі ў іншым, у якім цераз агароджу пералазіць ачкова, бо хто ведае гэтых італьяшак, што робіцца ў іхных адбітых бошках. Яны ж там і фашыстамі ў свой час былі, і футурыстамі. Невядома, што горш. Пэўна, і талончыкаў ільготных у іх няма.

Валя і Валянцін здымалі кватэру ў старым доме, якога няма на мапе. Іх суседзямі былі пераважна буржуі альбо буржуі, якія апусціліся. Некаторым з буржуяў пашчасціла здаваць кватэры розным Валям і Валянцінам. Валянцін быў праграмістам, а Валя — філолагам. Праграміста чакала светлая сіліконавая будучыня, калі ён, канешне, не сап’ецца… а не спіцца, калі часцяком у кухні блукаюць здані і пакідаюць на шкле пасланні матам, даволі цяжка. Да таго ж, наяўнасць грошай і крамы з канфіскаваным алкаголем пад бокам таксама не спрыяе здароваму ладу жыцця. Філолагу ж удвая цяжэй, бо па-першае, спіцца даволі цяжка, бо грошай няма, а па-другое, бачыць, як твой сябар, няхай нават і праграміст, співаецца, а табе нічога не пакідае, таксама не надта прыемна.

Валянцін вельмі любіў час, таму рабіў усё магчымае, каб найлепей яго адчуць. Стаяў у доўгіх чэргах, каб потым у апошні момант сысці, ніколі не карыстаўся падземным транспартам, замест гэтага намотваў кругі па горадзе на 34 тралейбусе, але ніколі там не сядаў, не чытаў і не слухаў плэер, а толькі пільна глядзеў у акно і лічыў аўтамабілі, што абагналі 34 тралейбус за дзень. Вядома, талончыкаў ён не прабіваў, бо быў нармалёвым чэлам, а не нейкім прыфлікернутым бээрэсэмаўцам. Валянцін наведваў усе лекцыі ва ўніверсітэце і ўсімі вядомымі метадамі перашкаджаў сабе спаць: згадваў аднакласнікаў ці назвы кніг, прачытаных у далёкім дзяцінстве.

Кожную раніцу, калі Валянцін сыходзіў на працу, Валя адпраўлялася на гаўбец і там за кубкам кавы паліла. Ёй не перашкаджаў ні снег, ні дождж, ні яшчэ якія хлябі гасподнія, бо ў яе быў парасон. Калі ё парасон, можна паліць і пад дажджом. Паліць ды жлукціць сваю распушчальную каву. Кожную раніцу ў той жа самы час, але ўжо, вядома, на іншы гаўбец выходзіў прылізаны стары, адзін, пэўна, з тых буржуяў, якія апусціліся. Ён паводзіўся надзвычай дзіўна. Спачатку сваім лядашчым «кіс-кіс» склікаў навакольных котак, потым даставаў з кішэні нейкую паперыну, разрываў яе на дробныя кавалкі і кідаў уніз, а коткі, жывёліны, пазбаўленыя розуму і волі, лічылі гэтыя паперкі бялюткімі матылькамі і цягнуліся да іх лапкамі. Тут стары, задаволены тым, што ўсё ідзе па плане, харкаў на котак, і калі раптам плявок дасягаў мэты, на душы ў яго рабілася хораша-хораша, ён усміхаўся, потым паварочваўся да Валі, вітаўся з ёй, а затым сыходзіў.

Калі я ішоў у госці да Валі і Валянціна, то заўсёды заходзіў ва ўніверсам «На Нямізе», ну ведаеце, такі сабе спажывецкі рай, дзе можна набыць усё — ад папяровых насовак да плюшавага танка — і дзе лёгка згубіцца. Валя і Валянцін звычайна заходзілі са мною, мы доўга блукалі па ўніверсаме, глядзелі на пельмені і розныя гатункі сыроў, на замарожаную агародніну і пяцілітровыя слоікі соку. Мы заўсёды спыняліся ля вялізарнага акварыума, дзе плавала жывая рыба, у якой абодва вокі былі з правага боку, як выйсце на станцыі метро Першамайская, і дзе паветра такое крыштальнае. Мы дзівіліся на рыбін, яны так сумна глядзелі на нас праз шыбу сваёй шкляной турмы, як нейкія палітычныя вязні, прысуджаныя да расстрэлу ці чвартавання. Мы хацелі іх выкупіць і адпусціць у Свіслач, але звычайна грошай хапала толькі на гарэлку і пяцілітровы слоік нейкага там соку.

Дзень перамогі

— Мой дзед у танку гарэў, — сказаў Іван і высока падняў галаву.

— А мой у крэматорыі, — мовіў Шлёма сумна.

— А мой у бункеры, — адказаў Фрыдрых, закрыў твар рукамі і заплакаў.

— Ну нічога, нічога, будзе табе… — пачаў супакойваць сябра Іван, — нашчадкі яго ніколі не забудуць.

— Гэта ўжо дакладна, — адзначыў Шлёма і сышоў з пясочніцы разам з усімі сваімі формачкамі.

Настаўнік года

Так склаліся абставіны, што мне не было з кім пакінуць трохгадовага Цёму і я быў вымушаны ўзяць яго з сабою на працу. У той дзень мы праходзілі рознаскланяльныя назоўнікі і замацоўвалі веды, чытаючы сказы з падручніка, сярод якіх быў і такі: «Юннаты ў жывым кутку вырошчваюць цялят, жарабят і трусоў». Апошняе слова, вядома, выклікала ў вучняў шмат пазітыўных эмоцый, калі яны чуюць яго, то заўсёды рагочуць, і гэта, канешне, добра, смех падаўжае жыццё, замяняе шклянку смятаны і ўсё такое… Але гэты ж самы смех і весялосць адмоўна ўплываюць на дысцыпліну ў класе, таму калі я вяду ўрок у іншым класе, то гэтае нядобранадзейнае слова прапускаю. Але мой трохгадовы Цёма вельмі пільна за ўсім сочыць і робіць мне заўвагу:

— Тата, ты забыў пра трусы.

Клас, вядома, памірае ад смеху, усе кажуць, які ў мяне разумны сын. Я неяк тлумачу, што трусы па-беларуску — гэта зусім не тое, куды вы, саплякі, сцыцеся, а такія жывёліны з доўгімі вушамі, чырвонымі вочкамі, яны любяць моркву і трусіх. Клас не дае мне веры і працягвае рагатаць, а мой Цёма (лепей бы я назваў яго Паўлікам) падлівае масла ў агонь, яму вельмі падабаецца, як рэагуе клас на ягоныя словы, ён адчувае сябе, напэўна, Яўгенам Петрасянам і ўсё крычыць: «Тата, ты забыў пра трусы…» Мне так і хочацца выгнаць з класа ўвесь клас, але даводзіцца абмежавацца Цёмам. Калі ён сыходзіць, дзеці нібыта супакойваюцца і мы працягваем нашыя заняткі. Цёма тым часам блукае па школьных калідорах і на маю галаву сустракае дырэктара школы, якога здзіўляе не тое, што па школе блукае трохгадовае дзіцё, а хутчэй тое, што яно блукае адно.

— Што ты тут робіш? — пытаецца ён, а Паўлік, цьху ты, Цёмка, адказвае, што ён нагадаў тату пра забытыя трусы, а той вельмі пакрыўдзіўся і выгнаў яго з класа.

Паўгода пасля гэтай падзеі мае калегі, пераважна жанчыны ва ўзросце ад 50-ці і вышэй, клапаціліся пра лёс маёй бялізны. Усе гэтыя матэматычкі, фізічкі і нават біялагіца дурная, што працавала ў школе яшчэ ў тыя часы, калі я сам вучыўся ў шостым класе (ужо тады яна была старая і страшная), сцябаліся з мяне. Нават на гадавіну маёй працы ў школе мне падаравалі майткі. Я нейкі час нават падумваў пра суіцыд, але пасля адной з карпаратыўных вечарынак у настаўніцкай, пасля якой усе мае насмешніцы раптоўна памерлі ад сальманелёзу, маё жыццё пачало наладжвацца. Нядаўна я выйшаў у фінал конкурсу «Настаўнік года» і планую ўзяць першы прыз.

Бытавая нумералогія

Кожны раз перад іспытам Шлёмік п’е «Аліварыю-дзясятку», апоўначы клікае на шару і кладзе канспект пад падушку. Але сёння ўсё пайшло не так. Ён доўга не мог заснуць, бо суседзі, пачуўшы ягоную традыцыйную мантру «шара, прыйдзі», раззлаваліся і паўночы грукалі ў дзверы. Таму ён праспаў, збіраўся на іспыт у спешцы і, вядома, забыўся пра канспект, які на іспытах кладзе на калені, бо кажуць, гэта таксама прыносіць удачу. Яшчэ ён забыў пагаліцца і памыцца. У краму ён таксама ўжо не паспяваў, таму быў вымушаны набыць піва ў шапіку, але «Аліварыі-дзясяткі» там не было. Заставалася толькі «Балтыка-8». Таксама нічога, падумаў ён, але раптам зразумеў, што, акрамя ўсяго іншага, забыў яшчэ і грошы, грамадскія грошы, за якія ён павінен набыць кветкі выкладчыку, што, згодна з павер’ямі старажытных славянаў, зноў жа прыносіць удачу. Ён назбіраў неяк на «Балтыку–3» і сумны пайшоў ва ўніверсітэт. Пакуль Шлёма піў піва на ганку Храма Ведаў, у кабінет зайшлі 12 чалавек, і ён быў вымушаны ісці наступным. Білет ён выцягнуў, вядома, 13-ты, які прынцыпова ніколі не рыхтаваў, бо лічыў сябе надзвычай удачлівым… Заставалася адзіная надзея — аб 11:11 загадаць жаданне, але ўсе адказвалі надта хутка, таму Шлёма трошкі не дачакаўся і быў вымушаны ісці адказваць за тры хвіліны да чароўнага часу. Ад хвалявання ён назваў Яўгенію Валер’еўну Валерам Яўгеньевічам дый увогуле пераблытаў, што здае. Шлёму адправілі на восеньскую пераздачу і пазбавілі стыпендыі.

— Штосьці сёння нейкі нешчаслівы дзень, — сказаў ён, калі выйшаў з кабінета.

— Але ж нічога. Пашанцуе ў каханні, — сказала Наташа і пацалавала хлопца ў шчаку.

Кішэні

Кішэнныя злодзеі скралі мае кішэні, калі я выйшаў з цягніка папаліць на пероне ў Кішынёве. Разам з кішэнямі зніклі і дзве запальнічкі з антытытунёваю рэкламаю, што не працуюць ужо два гады праз адсутнасць спружынкі. Прапалі і каляровыя бліскучыя абгорткі ад цукерак фабрыкі «Камунарка», хамяк з аўсянкай за шчакою, прабіты талончык на верхні транспарт, абстрыжаныя пазногці, металічная рэшта, што засталася ў мяне пасля вандровак у найбліжэйшым замежжы, літоўскія запалкі з фарбаванымі ў чырвоны колер галоўкамі, што гараць утрая даўжэй за нашынскія і не тухнуць ад ветру, — яны ляжалі ў прыемным навобмацак карабку, на якім намаляваная яркая рэклама іншых запалак, а не нейкія вярблюды. Запалкі зусім не тое, што бяздушныя запальнічкі, яны захоўваюць цеплыню рук, што іх стварылі. Калі я запальваю цыгарэту, то бачу прывабную ўсмешку жанчыны, што настругала танюткіх драўляных палачак, светлыя вочы хлопчыка, што прыляпіў да іх серныя галоўкі, і густыя вусы мастака, што пафарбаваў галоўкі ў чырвоны, ці зялёны, ці яшчэ які-небудзь колер. Я люблю запалкі і маю вялікую калекцыю з розных краін свету, яна стаіць на верхняй паліцы і радуе вока, а яшчэ я збіраю піўныя накрыўкі і часам грошы на карпаратыўныя вечарынкі: мы з сябрамі ахвотна іх прапіваем, а на рэшту я зноў купляю запалкі, бо ў адрознен- не ад бяздушных запальнічак надзвычай іх люблю. Мае сябры-грынпісаўцы кажуць, што калі я карыстаюся запалкамі, то забіваю дрэвы. Згодна з іхнымі разлікамі, я знішчыў ужо траціну Белавежскай пушчы, але даваць ім веры — справа няўдзячная, бо яны нейкія дзіўныя — зусім не ядуць мяса. Мяне, праўду кажучы, часам таксама наведвае думка пра тое, што сасіска некалі была жывою, што яна гуляла зялёнымі калгаснымі палеткамі нашае бязмежнае радзімы разам са сваімі дзеткамі-сасінятамі, піла ваду з рэчак і азёр, купалася ў іх, потым пакутавала на процьму невядомых хваробаў, але ўсё адно спявала вясёлыя песенькі… Але спачуванне да сасісак звычайна знікае, калі ты не еў ужо тры дні і стаіш на вакзале ў Кішынёве, паліш цыгарэты і табе няма куды пакласці рукі, бо клятыя кішэнныя злодзеі скралі твае кішэні.

Як я стаў паэтам

Калі я быў малым, то марыў працаваць санітарам і прыбіраць какашкі за хворымі на рак, а стаў паэтам. Як гэта адбылося?.. Пэўна, пачалося ўсё з таго, што калі я аднойчы быў на вёсцы, мяне пакусалі сабакі, і гэта было так нечакана і так мяне напужала, што з той пары я пачаў заікацца. Спачатку мяне лячылі згодна з метадам Клінава, які ў народзе атрымаў назву «клін клінам», і пужалі на кожным кроку, ад чаго яшчэ ў раннім дзяцінстве ў мяне развіўся псіхоз і параноя — прафесійныя захворванні паэтаў.

Вандруючы па лагапедычных клініках, я запісаў трыста дваццаць шэсць скорагаворак, якія ў выніку склалі асобную кнігу. Урэшце мяне адвялі ў шостую паліклініку, дзе запісалі ў лагапедычную школу, у якой адным з метадаў лячэння было прымусовае чытанне вершаў у пераходах метро з мэтаю дапамагчы хвораму пазбавіцца боязі маўлення перад аўдыторыяй. Метро ў нашым горадзе не было, таму ў раннім дзяцінстве мяне адарвалі ад родных ніў, ад роднай хаты, і я паехаў у сталіцу нашай радзімы, у Маскву.

Спачатку я фарбаваў твар гуталінам і чытаў Пушкіна, выдаючы сябе за яго нашчадка, але мой камерцыйны ход не карыстаўся поспехам, і грошай у тыя часы мне хапала толькі на святы дух, якім я аб’ядаўся да адрыжкі. Потым пачаў чытаць Маякоўскога, але памяць у мяне была дрэнная, таму даводзілася прыдумляць свайго Маякоўскага. Зноў жа ў Маскве Маякоўскага (нават майго) не надта любілі, таму грошай я не зарабляў, а жэр святы дух далей, і мяне ад яго, кажучы шчыра, ужо цягнула на ваніты. Затое там (у пераходзе) я пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай, якая грала на трамбоне сумныя блюзы і рэгі. Свае творы яна выконвала так цудоўна, што міліцыянты не тое што яе не выганялі, а нават прыводзілі малых дзетак, каб тыя паслухалі мелодыі і рытмы заходняй эстрады. Кажуць, з ейным з’яўленнем у музычных школах ігры на трамбоне навучэнцаў паболела, а школы ігры на піяніне заняпалі. Нічога дзіўнага, бо з піянінам у шматлюдны падземны пераход трапіць даволі цяжка, затое трамбон можна лёгка схаваць пад спадніцу…

На жаль, маёй будучай жонкай яна засталася толькі ў маіх марах, бо калі мы пазнаёміліся, выявілася, што яе завуць Сяргей. Пасля гэтага я канчаткова вылечыўся ад заікання (дзякуй спдр. Клінаву) і вярнуўся на гістарычную радзіму, дзе тым часам пабудавалі дзве выдатныя лініі метрапалітэна.

Выпадак з сырам

Сыр расплюшчыў вочы і паглядзеў на гадзіннік. У рот мне ногі, я ж праспаў, мяне звольняць, трэба спяшацца, пракрычаў ён, скінуў з сябе каўбасу і хутка пабег у ванную галіцца і чысціць зубы. Там, калі ён стаяў перад люстэркам, на яго сышло нечаканае азарэнне. Якая праца, у рот мне ногі, сёння ж нядзеля, дарма толькі пагаліўся, добра яшчэ, што зубы не паспеў пачысціць, прамовіў ён. Пайду лепей яшчэ ў масле паваляюся.

Ідэальная пара

Ганна-Марыя і Жан-Поль пазнаёміліся ў клубе ананімных алкаголікаў для тых, каму за 30. Яны адразу зразумелі, што створаныя адно для аднаго. У іх было шмат агульнага. Жан-Полю падабалася тое, што падабалася Ганне-Марыі. Аднолькавыя любімыя рэжысёры, пісьменнікі, паэты і музыканты. Агульныя любімыя расліны, жывёлы і птушкі. Адныя і тыя ж любімыя гарады. Абодва былі лінгвістамі-перакладчыкамі, і абодва не працавалі па спецыяльнасці. Абодва пісалі вершы і добра малявалі. Нават любімы колер быў у іх аднолькавы — жоўта-зялёны. Здаецца, не было на свеце людзей, больш падобных, чым гэтая пара. У хуткім часе яны вырашылі пажаніцца.

— Толькі я хачу захаваць сваё дзявочае прозвішча, бо вельмі пяшчотна стаўлюся да яго, яно мне вельмі падабаецца, да таго ж я надта люблю сваіх бацькоў і вельмі іх паважаю, хоць яны і мудакі. Я не магу проста так адмовіцца ад іх прозвішча, — папярэдзіла Ганна-Марыя свайго каханага, калі яны пайшлі рэгістравацца ў ЗАГС. — Ты ж не пакрыўдзішся, Жан-Польчык?

— Я — не, — мовіў Жан-Поль, — але вось мае бацькі, яны, пэўна, не зразумеюць гэтага, бо яны таксама вельмі ганарацца сваім прозвішчам, і калі ты ад яго проста так адмовішся, яны, магчыма, возьмуць і не прыйдуць на вяселле, дый увогуле парвуць з намі ўсе стасункі, бо яны тыя яшчэ мудакі, але я іх вельмі люблю і хачу, каб у нашых будучых дзяцей было шчаслівае дзяцінства, з бабулямі і дзядулямі, разумееш.

— А ведаеш што, давай тады я вазьму тваё прозвішча і ў той жа час захаваю сваё, двайныя прозвішчы, кажуць, сёння ў модзе.

— Так, двайныя прозвішчы — гэта файна. У мяне самога двайное, Брайт-Гагарын.

— Чаму ты раней ніколі пра гэта не згадваў? — запытала Ганна-Марыя.

— Ды ты ніколі не пытала…

— Ведаеш, каханы, мне трэба табе штосьці сказаць… Я падманула цябе, калі сказала, што мае прозвішча Рубінштэйн… Насамрэч я Павіч- Чырвоная.

— Значыць, ты хочаш стаць Павіч-Чырвонай-Брайт-Гагарынай Ганнай-Марыяй Абдул-Саідаўнай… па-мойму, гэта нейкі абсурд…

— Абсурд. Але ж мы персанажы пісьменніка-абсурдыста Андрэя Пакроўскага, нам, можна сказаць, яшчэ пашанцавала, добра хоць, што ён пісаў гэтае апавяданне цалкам цвярозы і не для конкурсу абсурдных апавяданняў «Чатырохногая варона», добра хоць, што ён не ўкладваў табе ў вусны свае думкі. Скажы дзякуй, што ён не падарыў табе сваё аблічча і светаадчуванне, тады б мы ніколі не сустрэліся і не пакахалі адно аднаго, а так бы і засталіся проста наведвальнікамі клуба ананімных алкаголікаў для тых, каму за 30, дзе ён нас упершыню і сустрэў…

— Ты вельмі мудрая жанчына, Ганна-Марыя, ты маеш рацыю і прыгожыя сіські, — сказаў Жан-Поль сваёй нарачонай і пацалаваў яе ў вусны ля дзвярэй ЗАГСа.

Яны жылі доўга і шчасліва і памерлі ў адзін дзень. У дзень свайго вяселля. Ад палёнай гарэлкі.

ДРУГАЯ ЧАСТКА

Аист

На першым узі Марыі сказалі, што ў яе будзе ровар. Як ровар, здзівілася яна. Ну вось, самі паглядзіце, раздражнёна вымавіў лекар і павярнуў манітор да жанчыны. Нешта не вельмі на ровар падобна, недаверліва сказала Марыя, углядаючыся ў экран. Ну паглядзіце, вось рама, вось тут пачынаюць расці колы, вось зародак руля, вось маленькія фары, карацей, добры ровар, развіваецца як след. Марыя нейкі час памаўчала, а потым сабралася з сіламі і запытала, а гэта горны ці шашэйны. Ну, пакуль цяжка сказаць, рама яшчэ не да канца сфармавалася, прыходзьце праз 8 тыдняў, скажам больш дакладна, вы, галоўнае, не хвалюйцеся, пакуль усё ідзе як трэба. Галоўнае, зараз больш гуляйце, ешце гранаты, фінікі, хурму, часцей бывайце на свежым паветры, піце салідол, ну, карацей, вы і самі ўсё добра ведаеце.

Марыя выйшла з кабінета, на калідоры яе чакаў муж. Ну што, запытаў ён, хто там, хлопчык ці дзяўчынка. Пакуль невядома, адказала Марыя, рама яшчэ… Якая рама, здзівіўся муж… Лепей сядзь, дарагі, сказала Марыя і паклала руку на плячо мужу, карацей, не ведаю, як гэта атрымалася, але лекар сказаў, што ў нас будзе ровар… Нейкі час ён маўчаў, потым занёс руку, каб ударыць жонку, але стрымаўся і моўчкі пайшоў па калідоры да выйсця. Марыя закрыла твар рукамі, села на лаву ля нейкай пузатай жанчыны, тая абняла яе, і яны разам заплакалі. Цяжарныя вельмі добра разумеюць адна адну.

Кантроль

Я ехаў у тралейбусе ва ўнівер па веды. Ну, пакінуў учора трошкі на падваконні ў сталоўцы, трэба забраць. Спадзяюся, ніхто іх не прысабечыў. Вось калі б я знайшоў нечыя веды, то ў той жа момант здаў бы іх на вахту ці павесіў бы аб’яву дзе-небудзь ля раскладу з залікамі і ўсё такое, але сёння людзі ўжо не тыя, сцягнуць усё, што дрэнна ляжыць, і не пачырванеюць, а потым будуць думаць: нафіга, нафіга нам гэтыя эйчціэмэль коды і алгарытмы малявання кельцкіх узораў у Corel Draw X3, але я нешта адступіў ад тэмы. Я не пра тое хацеў расказаць.

Карацей, ехаў я ў тралейбусе, чытаў кніжку, боўтаў нагамі і нават не заўважыў, як у тралейбус зайшлі кантралёры. Гэты іхні новы дызайн вопраткі мне зусім не падабаецца, у ім яны зліваюцца з шэрым менскім, дакладней, мінскім наваколлем. Мне чамусьці зрабілася боязна, ну, думаю, зараз пачнецца, скажуць, прывітанне, як справы, куды едзеш, чаму толькі на другую пару, што чытаеш, а дзе купіў, колькі каштавала, а дасі потым пачытаць, мы вернем, ты не бойся, не бойся, Андрэю, усё будзе добра, надвор’е наладзіцца, праца знойдзецца, сесія здасца, потым дыплом, а там ужо рукой падаць да шчаслівай і бесклапотнай пенсіі, да Стыкса і Леты… карацей, як заўсёды, не люблю я гэтых кантралёраў, любяць яны мазгі кампасіраваць. Вырашыў зрабіць выгляд, што мяне няма, можа, абыдзецца. Я заплюшчыў вочы, уявіў, што знаходжуся ў ледзяной пячоры, а там пінгвіны вараць юшку, водзяць карагоды вакол елкі, чакаюць, пакуль загарыцца калядная зорка. Яны ўсміхаюцца, клічуць мяне да сябе, а я кажу: не, даруйце, сябры-пінгвіны, справы, неяк іншым разам.

Калі я расплюшчыў вочы, кантралёраў ужо не было, можна было зноў рабіць выгляд, што я ёсць.

Шчаслівы канец

У панядзелак я прачнуўся п’яны, у вачах дваілася, галава кружылася, але настрой усё адно быў добры, хацелася спяваць, танчыць, размаўляць па душах, але побач нікога не было. Тады я вырашыў патэлефанаваць Кірылу. Гэта, здаецца, ён прыпёрся да мяне ў сон, напаіў каньяком і некуды знік.

Алё, сказаў я ў слухаўку і пачуў ахрыплы мужчынскі голас. Ты што, ужо з раніцы п’яны, запытаў я сябра і гучна ікнуў. Не паверыш, прамовіў Кірыл, сёння ў сне, не памятаю, з кім, так нафігачыўся каньяку, што дагэтуль п’яны. Ледзь на нагах стаю. Баюся, у метро не пусцяць, давядзецца на ровары на працу піліць. Кірыл хацеў яшчэ нешта сказаць, але я ўжо паклаў слухаўку.

У аўторак прачнуўся з поўным носам сопляў. У сне ў мяне была свіданка з Вольгай. Мы хадзілі ў тэатр, потым у рэстаран, затым гулялі басанож пад дажджом. І, можа, усё было б добра, калі б не кастрычнік… Калі патэлефанаваў Вользе, мне адказаў ахрыплы мужчынскі голас. Кірыл, здзівіўся я. Вольга, адказаў голас, я захварэла.

У сераду прачнуўся стомленым, але задаволеным, адзенне было раскіданае па падлозе, уся шыя ў засосах, спіна раздрапаная. Ля кампутара — кампакт дыск, на ім чорным маркерам напісана: «Шчаслівы Канец». Я ўсунуў дыск у сідзіром. Там, што ў прынцыпе было прадказальна, апынулася парнуха, ды не проста парнуха, а са мною у галоўнай ролі. Я пачаў паволі згадваць апошні сон.

У чацвер прачнуўся без рукі, але ніяк не мог згадаць, што сніў. Можа, я быў удзельнікам Вялікай Айчыннай вайны, можа, жорсткім гераіншчыкам, а можа, проста персанажам п’есы Хармса.

На наступны дзень я не прачнуўся, бо прысніў, што памёр у сне.

Алкагалізм

Вось у аўторак я зусім не піў, вечарам лёг спаць і хутка заснуў. У сон прыйшлі мае сябры з «кантакта», і мы напіліся. Так, што нават галава ўранку балела, а ў роце пякельна сушыла. Потым я зноў заснуў і бачыў ужо іншы сон, пра тое, як тата прывёз мне з Масквы гранату.

— А яна сапраўдная? — запытаў я і вырваў чаку.

— А хрэн яе ведае, — адказаў тата.

І тут я зразумеў, што сапраўдная і што мне піздзец. Я пабег у прыбіральню, кінуў гранату ва ўнітаз, змыў. Абышлося, падумаў я. Праз нейкі час да мяне прыйшлі сварыцца суседзі знізу. У аднаго не было рук, другі трымаў іх. Я вырашыў, што лепей прачнуцца, пакуль мне не надавалі дзюлей адарванымі гранатным выбухам рукамі.

Размеркаванне

Зайшоў я неяк ва ўніверсітэт, стаў каля акна і задумаўся. Раптам на процілеглым баку калідора загарэлася нейкае чырвонае святло, маска смерці, падумаў я, яна хутка набліжалася, а калі была ўжо зусім блізка, я пазнаў у ёй твар загадчыка кафедры. Параўняўшыся са мною, ён спыніўся на імгненне, навёў на мяне палец і грозна прамовіў: ДЗЯРЖ-РАЗМЕРКАВАННЕ!, а потым гэтак жа шпарка рушыў далей, спачатку я хацеў дагнаць яго, запытаць, як справы, што-небудзь пра заяўкі, вольны дыплом ці лепей проста адваліць яму падсрачніка, але ён быў вельмі шпаркі, напэўна, таму яго загадчыкам кафедры і ўзялі.

Зайшоў я яшчэ раз ва ўніверсітэт (у той жа самы, але недзе праз тыдзень), трэба было недзе падумаць, і зноў сустрэў загадчыка кафедры. Гэтым разам ён чакаў мяне ля ўвахода, я цябе размяркую туды, адкуль не вяртаюцца, сказаў мне ён замест таго, каб абняць і паціснуць руку. На Курылы, працягнуў ён свой спіч, у мяне шмат заявак, і ўсе з Курылаў, і ўсе на цябе, ты там загнешся, ты адтуль не вернешся, прамовіў ён, перавальваючыся з наскоў на пяткі, робячы спробы надаць вагу сваім словам з дапамогай рытмічных рухаў тулава. Яго фігура не толькі выглядала, але і шманела, як чырвоная маска смерці. Спачатку я хацеў пагаварыць з ім сур’ёзна, каб ён расказаў мне пра рэальную сітуацыю з заяўкамі, пра магчымасці атрымання вольнага дыплома, ці проста разбіць яму нос, ці акуляры, ці лепей і тое, і другое, але ён вельмі шпарка апынуўся ўжо на іншым канцы калідора. Шпаркі, падумаў я, напэўна, за гэта яго загадчыкам кафедры і ўзялі.

Пасля абеду па Грынвічы

Жыццё нібыта наладжваецца. Я атрымаў невялічкую спадчыну, якую пакінуў мне малазнаёмы далёкі сваяк, знайшоў працу, няхай і нізкааплочвальную, але яна, пэўна, выратуе мяне ад размеркавання. З асабістым жыццём, здаецца, таксама ўсё ў норме, раны на сэрцы зажываюць, любая — найлепшая дзяўчына ў БССР, ды і каханка таксама нічога, недзе з першай сотні. Сябры на мяне не забываюцца, рэгулярна тэлефануюць, пытаюцца пра як справы, запрашаюць у госці, кіно ці тэатр. Кошты на алкаголь стабільныя, мой драгдылер працуе спраўна: кожную суботу прыязджае да мяне на ровары. Ды і надвор’е на вуліцы цудоўнае, залатая восень, сонейка, неба блакітнае, можна днямі гуляць у парку, піць піва, збіраць каштаны, кідацца лістотай і ўсё такое. Усё было б зусім добра, каб не гэты Канец Света, які, калі верыць навінам, адбудзецца заўтра, недзе пасля абеду па Грынвічы.

Пра лета

Большасць летніх вечароў я правёў ля рэчкі з пляшкаю піва. Я сядзеў на лаве, глядзеў на ваду і прыдумляў тэксты. Запісваць нічога не хацелася, таму я пакідаў тэксты ў галаве, на валасах, але сёння я схадзіў у цырульню і большасць маіх тэкстаў цяпер там, засталіся толькі некаторыя ўрыўкі.

Я сядзеў ля векавечнага Нёмана, чакаў труп майго ворага, паліў і піў піва. Раптам з іншага берага данесліся спевы Веркі Сярдзючкі. Няўжо, падумаў я, так хутка, я яшчэ піва нават не паспеў дапіць, а ён ужо плыве і яшчэ Сярдзючку слухае, уёбак.

Потым я пабачыў Ладдзю, але калі быць шчырым, гэта была не зусім Ладдзя, так, стары раз’ябаны цеплаход «Вольга Соламава — піянер-герой». А, падумаў я, гэта не мой вораг, гэта проста зноў стары Ра са сваімі блядзямі вязе кантрабанднае сонца на захад, у Літву, каб там перадаць сонца ў рукі іншых, больш дасведчаных кантрабандыстаў.

Апошні тралейбус

Недзе аб адзiнаццатай ночы мяне абудзiў грукат у дзверы. Адчынена, пракрычаў я скрозь сон. У кватэру ўвайшлi трое, усе ў скураных куртках з надпiсам «Racing», усе невялiкага росту. Яны памахалi нейкiмi пасведчаннямi ў чырвоных вокладках у мяне перад тварам, прыветна ўсмiхнулiся i выцягнулi мяне за лыткi у адных майтках з-пад цёплай коўдры. Пайшлi, сказалi яны, прыйшоў твой час. Можа, хоць кавы пап’ем на дарожку, прапанаваў я. Няма часу, адказалi начныя госцi i паказалi ў бок дзвярэй. Я ішоў басанож уздоўж распiсаных, брудных сценаў пад’езда, па брудных, абпляваных, абванiтаваных прыступках, па дыване з бiтага шкла, недапалкаў i кала. Ля пад’езда, насуперак маiм чаканням, нас не чакаў варанок. Трэба спяшацца, сказалi яны, хутка адыходзiць апошнi тралейбус, калi спознiмся, нас пазбавяць прэмii, таму варушы памiдорамi. I мы вельмі шпарка пабеглi да прыпынку, ледзь паспелi, заскочылi ў апошнi тралейбус, i той паімчаў, бы касмiчны карабель, скрозь цемру начнога горада. Недзе праз два прыпынкi ў тралейбус зайшлi кантралёры. У маiх спадарожнiкаў былi пажыццёвыя праязныя, якiя iм выдалi на працы, у мяне ж талончыкаў не было, бо я ж не прыдурак цягаць талончыкi ў майтках. Мае начныя госцi паехалi далей, паспелi ў час i атрымалi прэмiю. Мяне ж знялi з маршрута, выпiсалi квiтанцыю на штраф у памеры 0,2 базавыя велiчынi і адправiлi дамоў. Недзе пад ранiцу я вярнуўся, зайшоў у пад’езд i зноў пайшоў басанож, у адных майтках уздоўж распiсаных сценаў, па дыване з недапалкаў, ванiтаў, семкавага шалупіння, бiтага шкла i кала. Я адчынiў дзверы, зайшоў у кватэру, залез пад коўдру i зноў заснуў.

Under control

Гарадзенскiя кантралёры — самыя злаябучыя кантралёры на свеце. Iхнія дзеяннi непаслядоўныя i нелагiчныя, таму суцэльна непрадказальныя. Гарадзенскiя кантралёры працуюць у самых неспрыяльных для чалавека ўмовах: а шостай ранiцы, калi гарадскi транспарт толькi пачынае свой рух, па начах, калi ты на рагах неяк цягнешся дадому, нават у Дзень горада, калi шчаслiвы i п’яны народ вяртаецца ў свае спальныя раёны пасля салюту. Кантралёры стаяць на варце ў пякельную спёку, калi ўсе нармальныя людзi ўвогуле сядзяць дома i грамадскiм транспартам асаблiва не карыстаюцца. Яны, як дзяды Мазаi, чакаюць сваiх зайцоў на прыпынках, калi на вулiцы жахлiвая залева, а ў горадзе абвешчанае штармавое папярэджанне. Гарадзенскiя кантралёры, гэтыя псы антынароднага рэжыму, адбiтыя на ўсю галаву, атрымлiваюць заробак талончыкамi на праезд i квiткамi спорт-лато. Гэтыя людзi жорсткiя i бязлiтасныя, калi ты трапiш у iхныя чэпкія лапы i ў цябе раптам не знойдзецца грошай, каб выплацiць штраф, яны схопяць цябе пад рукi i пацягнуць да кампосцера, каб… пракампаставаць тваю нiжнюю губу. Калi яны злавілi мяне ўпершыню, было вельмi балюча, лілося шмат крывi, мой кот, калi яго кастрыравалi, лямантаваў, пэўна, цiшэй, чым я тады. У другi раз было ўжо не так балюча i трохі меней крывi, у трэцi раз я амаль нiчога не адчуў, а ў чацвёрты губа адвалiлася ўвогуле. Гэтыя тварыны паднялi яе, паклалi ў маленькi пакецiк i сказалi, што я змагу выкупiць губу ў аўтобусным парку нумар адзiн, калi назбiраю дастатковую колькасць грошай. Але з маiмi прыбыткамі, пэўна, мне так i давядзяцца хадзiць без нiжняй губы, з гэткай пячаткай Каiна на аблiччы.

Панк ці прапаў

Калі ты п’яны спяваеш любімыя песні, то абавязкова нарываешся на нейкіх мудакоў. Ты што, панк, запытаюць яны цябе. Ну які з мяне панк, панкі хіба носяць акуляры… Я, канешне, разумею, што спяваць не ўмею і нават песні «Бумбокса» ў маім выканні могуць падацца панк-рокам, але акуляры, акуляры, чувакі. Панкі не носяць акуляраў. Панкі ядуць гаўно і тусуюцца на памойках, а мы, тыпу, у цэнтры горада, які, праўда, па сваёй сутнасці тая яшчэ памойка. Ты панк, запытаюць цябе, ну, што я магу адказаць на гэтае пытанне?.. Можа, гэтыя рабяты — панкі і ненавідзяць усіх, апроч панкаў? А можа і наадварот, яны няпанкі і б’юць толькі панкаў, хто іх разбярэ ў цемры?

Я хацеў забіць двух зайцоў адным стрэлам і сказаў, што нягледзячы на тое, што я не панк, я прызнаю тую вялізарную кантрыбуцыю, якую панк-рок унёс у скарбонку сусветнай культуры. Насамрэч такі адказ не выратаваў бы мяне, нават калі б гэтыя рабяты выявіліся панкамі, але яны выявіліся нейкімі гоп-фашыстамі ў трэцім пакаленні. Аднаго з іх звалі чэрап, астатнія проста так стаялі. Чэрап запытаў мяне, ну што, напіўся, панк, я не чакаў ад яго такога сафісцкага выкруту. Я неяк разгубіўся і адказаў, што так, маючы на ўвазе, што я бессаромна напіўся, а зусім не тое, што я панк. А што піў, запытаў мяне чэрап, давай дыхні, панк. Я канечне мог патлумачыць яму, маўляў, нягледзячы на тое, што я не панк, што след панк-року і ўсё такое, але мне было неяк у падлу. Можа, мне хацелася нарвацца на непрыемнасці, хоць нейкая разнастайнасць у гэтым маркотна-лай-новым свеце, таму я проста дыхнуў. Фу, сказаў чэрап, чарніла. Пэўна, тады ён ужо дакладна вырашыў, што я панк, нават калі я яму зараз пачну нешта тлумачыць пра акуляры, пра след панк-культуры і ўсё такое, ён мне не паверыць. Хіба я вінаваты, што настойка «белавежская» разам з пярцоўкай «бульбаш», бальзамам «беларускім», півам «аліварыя» і паловай пачка сіняга «пал-мала» пахнуць, як чарніла. Ты ганьбіш нацыю, сказаў мне чэрап і адвесіў аплявуху, ведаеце, такую ў стылі «чысціце шпагу, атос, толькі дуэля можа вырашыць наш канфлікт», я ўжо чакаў, што вось зараз ён здыме з мазолістай працоўнай рукі пальчатку і шпульне яе мне ў твар, але пальчатак у яго не было. Ты нейкі дзіўны, ты што, нярускі, запытаў мяне чэрап. Не зусім, кажу я, а адкуль, пытаецца ён, з Горадні, кажу. О, я таксама з Горадні, падаў голас спадарожнік чэрапа. Чэрап паглядзеў на свайго спадарожніка, потым на мяне і кажа: прасці, чувак, мы проста падумалі, што ты панк, а ты з Горадні, ну, мы пойдзем тады… панкаў пашукаем, а ты адпачывай, гуляй. Пакуль.

На развітанне ўсе гоп-фашысты паціснулі мне руку і зніклі ў невядомым кірунку, мы нават не абмяняліся і-мэйламі, я так і не даведаўся, як ставяцца да цябе людзі ў гэтым маркотна-гавёным свеце, калі бачаць, што твар твой разбіты.

Яшчэ так доўга да лета

Калі чытаеш кнігу, надпісы ў зносцы раптам ператвараюцца ў бягучы радок, які рэкламуе найлепшыя ў свеце гранітныя помнікі. Калі за год на лесвічнай пляцоўцы памірае ўжо другі чалавек ваўзросце да пяцідзесяці, калі боты прамакаюць, маланка на куртцы зламалася і не зашпільваецца і ты мерзнеш так, нібы на вуліцы жахлівыя маразы, тады да цябе прыходзіць апатыя, млявасць і абыякавасць да жыцця. Хочацца зрабіць сабе харакіры, але ты нешта ніяк не можаш адшукаць самурайскі меч, бо не прыбіраўся ўжо тыдні тры, а таму, што ўжо зробіш, неяк жывеш, чакаеш лета.

Раніца

Надзвычай файна прачынацца ад таго, што яркае сонейка, няхай сабе халоднае і зімовае, свеціць табе скрозь бруднае акно ў вочы. Гэта нашмат лепей, чым калі ты прачынаешся ад пякельнага болю ў галаве, ці ад таго, што нехта правёў у тваім роце меліярацыю. Гэта куды лепш, чым абуджацца праз нос, забіты соплямі, ці горла, у якім заселі нажы, а ўлічваючы тое, што да ўсяго іншага пазваночнік і астатнія косткі, відаць, вось-вось разваляцца, ты баішся падняцца, каб адплявацца і адсмаркацца. Прачынацца ад сонейка куды лепш, чым ад холаду. Гэта лепей, чым прачнуцца ад таго, што зваліўся з верхняй паліцы ў цягніку, ці ад таго, што правадніца за гадзіну да канцавога пункта, а шостай раніцы, трасе цябе за плячо і крычыць у вуха нешта пра гарбату і пасцельную бялізну. І ўжо дакладна гэта нашмат лепей, чым прачынацца ад гуку будзільніка, з якім немагчыма дамовіцца, ці ад таго, што бацькі, як заўсёды, сварацца перад тым, як сысці на працу.

Пэўна, толькі тады, калі ты прачынаешся ад пацалунка ў вуха, гэта лепей за сонейка, нават летняе і цёплае, што свеціць табе ў вочы праз бруднае аконнае шкло.

Метралэнд

На платформе станцыі метро «Аўтазаводская» нікога не было, апроч мяне і самотнага бамжа, што ляжаў на лаве і паліў. Раптам з тунэля вылецеў цягнік з трыма ліхтарамі, падобнымі да сонцаў, але ён не спыніўся, а ўсё ехаў, ехаў і ехаў. Вагоны праносіліся міма мяне з неверагоднай хуткасцю, пачыналіся яны недзе ў Нідзе і цягнуліся да Канца Света. Я не ведаю, адкуль узяўся цягнік і куды ён падзеўся, але я хачу пажадаць вам, каб вашае каханне было такім жа бясконцым, каб яно, калі вы аптыміст, доўжылася ўсё жыццё, ці хаця б да труны, калі вы песіміст.

Кантралёр

Сёння мяне злавіў кантралёр, прычым двойчы, прычым адзін і той жа, прычым на працягу пяці хвілінаў. Справа ў тым, што я рашуча адмовіўся выплочваць штраф, ці хаця б набыць квіток, ці хаця б скласці пратакол, таму кантралёр проста прагнаў мяне з аўтобуса. Я сеў у другі аўтобус, што ехаў за аўтобусам, у які сеў кантралёр, але на наступным прыпынку кантралёр выйшаў з першага аўтобуса, з якога толькі што вышпурнуў мяне, і зайшоў у аўтобус, на які я перасеў. Мне яшчэ раз давялося тлумачыць, што грошай у мяне ўсё адно няма, ані на штраф, ані на талончык, што дакументаў няма і што мяне ўвогуле самога няма, што я толькі пахмельная галюцынацыя, а ён, канчадал хуеў, стаіць тут і размаўляе з кампосцерам, патрабуе ў яго нейкі штраф. Не ведаю, ці паверыў мне кантралёр, бо тут якраз падаспеў мой прыпынак, але, калі б я застаўся, думаю, я б на ўласным досведзе ўпэўніўся, што ягоны слоўнікавы запас не горшы, а месцамі нават багацейшы за шавецкі ці там будаўнікоўскі.

Пра адмену ільготаў

Учора ездзіў у госці па ільготным талончыку, а вяртаўся па жэтоне за поўны кошт. Прычым у метро я зайшоў у 0:03. За гэта да канца свайго жыцця я буду помсціць крываваму рэжыму — больш ніколі своечасова не аплачу праезд і напішу сотню апавяданняў пра адмену ільготаў.

Батарэі

Калі я фарбую батарэі, мне заўсёды робіцца весела. Не толькі таму, што фарба ўтрымлівае ўсялякія смешныя наркатычныя рэчывы, але яшчэ і таму, што рознакаляровыя батарэі — гэта вельмі прыгожа. Вось паглядзіш на такую ружовую храновіну — і адразу згадваюцца мяхі акардэона і нейкая французская песня Яна Цірсана, і на душы робіцца цёпла і чыста, як у іншай, але ўжо ўкраінскай песні.

Калі я фарбую батарэі на лесвічнай пляцоўцы, гэта адразу ж ператвараецца ў спевы і танцы на нашым паверсе — не толькі таму, што фарба ўтрымлівае ўсялякія смешныя наркатычныя рэчывы, але яшчэ і таму, што гэта ж прыгожа. «А-ёй, — кажа мая суседка па лесвічнай пляцоўцы, калі я заканчваю працу, — проста як у метро».

Апошні раз я пафарбаваў батарэі ў колер майткоў маёй любай дзяўчыны: у чырвоны з маленькімі белымі кветачкамі. І калі мне сумна, я гляджу на гэтую батарэю і мне робіцца хораша, але справа тут ужо не ў французскіх песнях і не ў смешных рэчывах у фарбе.

Семкі

Каля крамы сядзела бабулька і прадавала семкі. Я хацеў набыць сабе трошкі, але яна заснула. Таму, каб не турбаваць лішнім разам бабулю, я сам узяў сабе семак. Калі я зайшоў у памяшканне, семкі запікалі. Напэўна, яны былі намагнічаныя. Бабулька прачнулася і залямантавала. Мяне адразу забралі ў міліцыю, дзе я прапрацаваў чатыры гады, за якія паспеў злавіць 321 аднаго злачынцу, канфіскаваць 640 бутэлек гарэлкі, 231 — партвейну, 900 пачкаў цыгарэтаў і разагнаць дзесяць мітынгаў апазіцыі. Я атрымаў дзяржаўную ўзнагароду, медаль за адвагу імя Марыі Юдэйскай і з пачуццём выкананага перад грамадствам абавязку сышоў з міліцыі, каб набыць у краме піва і семак.

Пакіньце дачытаць

Я сядзеў у парку і чытаў кнігу, калі раптам да мяне падышоў бомж, ад якога моцна несла друкарскаю фарбаю. Ён нёс велічэзны заплечнік і два пакеты. Пэўна, ён цягаў іх за сабою, каб яго не знесла ветрам, бо быў надзвычай худы і кволы. Здавалася, у любую хвіліну ён можа разваліцца на вялікую колькасць дробных кавалкаў, з якіх потым першакласнікі будуць складаць непрыстойныя словы.

— Прабачце, а пакіньце, калі ласка, дачытаць, — прамовіў бомж, папраўляючы свае акуляры і не выпускаючы пакетаў з рук.

— Але ж у мяне яшчэ больш за палову. Пачакайце троху, я хутка сыду і пакіну кнігу на лаве, — адказаў я.

— Лепей вы мне патэлефануйце, — сказаў бомж і працягнуў сваю зробленую з кніжнай старонкі візітоўку, на якой былі два нумары: адзін вэлкомаўскі, а другі эмтээсэсаўскі.

— Добра, — адказаў я, — а як увогуле жыццё, чаго сёння назбіралі?

— Ат… з большага папсня: Усцінава, Данцова, Нязнанскі, Хадановіч, Даніэла Сціл, Марыніна… Ну, я пайду, не забудзьце патэлефанаваць.

— Канечне. Удачы.

Новы год

Пасля Новага года з ежы застаўся толькі кетчуп і штучны бессахарынавы цукар у таблетках, якім мы цяпер і сілкуемся. Успамінаў увогуле ніякіх, толькі бясконцае храбусценне пластыкавых шкляначак і стрэлы шампанскага, перамешаныя з выбухамі гавёнай піратэхнікі. Замест падарункаў — пустыя бутэлькі, каляровыя бліскучыя абгорткі ад цукерак і падраныя канверты. Елка і шафа паваленыя на бок, дыван прапалены недапалкамі, запэцканы воскам ад свечак, маянэзам і яшчэ нейкай хрэнню. Дзед Мароз ляжыць у прыбіральні з абванітаванай барадою і акрываўленым мурлом. У пабітае акно кухні залятае халоднае свежае зімовае паветра і першыя за апошнія паўгода сонечныя промні, гледзячы на якія, разумееш, што ўсё будзе добра, бо ў новым годзе інакш і не можа быць.

Хармс

Я засынаў і чытаў Хармса, шмат Хармса, 92 старонкі ў цвёрдай вокладцы з выдатным пераплётам, суцэльнага Хармса. Сніў Хармса, прачнуўся і зноў чытаў Хармса. Снедаў і чытаў Хармса. Па тэлевізіі глядзеў аўтарскую перадачу пра Хармса. Пайшоў на працу і ў тралейбусе чытаў Хармса: не саступіў ніводнага месца, нават інваліду, што згубіў нагу ў трыццаць чацвёртым (Ангарская-4 — Зялёны Луг-7), нават цяжарнай жанчыне, маці-гераіні, што збіраецца нарадзіць ужо трэцяга хлопчыка з прыроджанай гераінавай залежнасцю, нават не прабіў аніводнага талончыка, бо ўсе былі скарыстаныя замест туалетнай паперы ў прыбіральні на вакзале, дзе я між іншым нервова паліў танныя папяросы і чытаў Хармса. На працы я клеіў канверты з прачытаных 136 старонак Хармса, а ў абедзенны перапынак зноў чытаў Хармса. Потым я ехаў дамоў на аўтобусе і чытаў Хармса, нават выпадкова саступіў адно месца, бо мне трэба было перасесці на іншы аўтобус, у якім я дачытваў 204-ю старонку Хармса. Потым я прыйшоў дадому, зайшоў у прыбіральню, а там сядзіць Хармс і чытае мяне… Вось чаму я сёння цэлы дзень ікаў.

— Прабачце, — кажу я.

— Нічога-нічога, — кажа Хармс, — усё нармалёва.

Я іду на кухню, бяру з лядоўні рондаль з супам. Хармс застаецца сядзець у прыбіральні. Пэўна, і дагэтуль сядзіць. Чытае.

Значак

Я шпацыраваў па Нямізе, вяртаўся з карпапартыйнай вечарыны на сядзібе БНФ, арганізацыі, сталым членам якой быў яшчэ мой дзядуля, ён у гады вайны працаваў калабарантам і паклаў, як мовяць сведкі, каля ста партызанаў і трох мірных жыхароў, што хавалі на гарышчы танк. Калі «чырвоныя камунякі» ўсё ж такі перамаглі, мой дзед сышоў у лясы і хаваўся там ажно да 1991 года, тады яго знайшлі і падаравалі кватэру ў цэнтры Менска, якую, праўда, у 1995 канфіскавалі, і дзед зноў сышоў у лясы, але гэтым разам ён у іх ужо не хаваўся, а працаваў на лесапавале, а вольны час бавіў за кратамі, дзе харчаваўся і кватараваў за дзяржаўны кошт.

Якім чынам я трапіў з Новамашэраўскага праспекта, дзе месціцца наш офіс, на Старамашэраўскі, мне дакладна невядома, таксама я не памятаю, што мы святкавалі, колькі пілі і з кім. Пэўна, прапівалі чарговы замежны грант, які гэтым разам папрасілі аддаць адразу алкаголем. На Нямізе ж адзначалі чарговае, ужо штомесячнае свята горада, на якое гэтым разам звезлі вязняў з навакольных турмаў, на хвілінку мне нават падалося, што я бачыў сярод іх майго дзядулю, але гэтая фата-маргана хутка знікла. Былі там і выдатнікі-пэтэвэшнікі, і сябры варожай нам арганізацыі, вядомай як БРСМ. Я важна ішоў па праспекце, несучы ля самога сэрца значак, на якім было напісана: «За свабоду», і спяваў песні, спрабуючы перакрычаць шматтысячны натоўп і папулярную музыку з вялізарных рэпрадуктараў. Да мяне падышлі людзі ў цывільным з прыветнымі ўсмешкамі і двума шарыкамі — чырвоным і зялёным. Яны папрасілі даць пакарыстацца значкам, які я даверліва аддаў і пайшоў далей. Пасля, праз шмат гадоў, я пабачыў яго ў музеі КДБ побач з плоймай джынсавых і чорных стужак, тэрмасаў, бутэлек гарэлкі і парнаграфічных часопісаў замежнай вытворчасці.

Калі я наступным ранкам ачуняў і не знайшоў ля сэрца сваёй гордасці, я вельмі здзівіўся і пачаў пакутліва згадваць падзеі ўчорашняга дня. Перад вачыма з’явіліся твары маіх выпадковых знаёмых, што пазычылі ў мяне значак. Дзякуючы характэрным асаблівасцям іхнага аблічча я прыйшоў да высновы, што гэта былі прадстаўнікі спецслужбаў. Калі я расказаў пра сваю трагедыю на наступнай карпапартыйнай вечарыне, мяне выключылі з партыі і сказалі, каб без значка не вяртаўся. Я не ведаў, што рабіць. У мяне пачаўся запой. Калі я прапіў свой апошні грант, у мяне з’явіўся план, які я спаліў.

Я кінуў універсітэт, асабліва не шкадуючы пра гэта, бо зусім нядаўна здаў дзяржіспыт і быў пераведзены на пяты курс. Наступнай восенню я проста не з’явіўся на заняткі, а пайшоў у ваенкамат і запісаўся ў марскія коцікі, але праз недарэчную памылку замест коцікаў трапіў у свінкі, куды мяне з радасцю ўзялі, бо ім якраз былі неабходныя спецыялісты ў вобласці лінгвістыкі і перакладу эканамічных і грамадска-палітычных тэкстаў. Ва ўніверсітэце ж думалі, што я прадаў радзіму і з’ехаў мыць амерыканскі посуд, фарбаваць амерыканскія платы, атрымліваць амерыканскія тыпсы, красці амерыканскія шмоткі з амерыканскіх супермаркетаў і маркетаў паменей.

Пасля прысягі нас павялі рабіць ганаровыя наколкі, і тут мяне ледзь не папалілі, бо знайшлі на маёй спіне велічэзную выяву «пагоні». Яе мне зрабілі бывалыя апазіцыянеры з беларускамоўнага сёмага «Э», калі я вучыўся ў шостым класе.

— Што гэта за хуйня на кані? — запытаў ў мяне сяржант.

— Гэта Будзёны, — адказаў я, каб не выкрыць сябе, і зрабіў хвалісты рух лапаткамі, а «Будзёны» на маёй спіне памахаў мячом у адказ.

— Добра, тады запішам цябе ў кавалерыю. Вас навучаць змагацца з няўзброеным ворагам у гарадскіх умовах.

Мая служба прайшла як адзін дзень, і праз 18 месяцаў я вярнуўся дадому ў блакітным берэце са сланечнікам. Пасля арміі я без цяжкасцяў здаў уступныя іспыты (стральбу, падцягванне і гісторыю Беларусі) ў акадэмію МУС, дзе з мяне павіны былі зрабіць дыпламаванага мусара. Пасля заканчэння акадэміі мяне размеркавалі ў КДБ, бо я вельмі добра страляў і падцягваўся.

На сёмы дзень маёй працы да нас дайшла інфармацыя, што апазіцыя мае нейкія новыя значкі і налепкі, якіх яшчэ няма ў нашым музеі. Акрамя гэтага Сяргей Міхалок, што жыве цяпер на Гандурасе, са спецслужбамі якога мы, на жаль, не маем дамоўленасцяў, нейкім неверагодным чынам закінуў у нашу краіну стос кружэлак з нейкімі надзвычай абразлівымі песнямі, што сёння актыўна развучвае апазіцыя. Мы атрымалі заданне канфіскаваць некалькі экзэмпляраў новых значкаў і налепак для музея, знішчыць кампактдыскі з песнямі Міхалка, а за кампанію самога спевака і ўсіх, хто паспеў развучыць ягоныя песні. Каб справакаваць апазіцыю на актыўныя дзеянні, мы вырашылі зладзіць Дзень горада.

Святкаванне ішло як заўсёды, мы запусцілі ў неба колькі чырвона-зялёных дырыжабляў, паветраных шароў і змеяў. У паветра паднялася сельскагаспадарчая авіяцыя і пачала паліваць горад чырвоным і зялёным дажджом пестыцыдаў. Па галоўным праспекце, якому нарэшце вярнулі аўтэнтычны назоў Гаўпштрассэ, на ружовых камбайнах ехалі трансвестыты, а на блакітных трактарах гомасэксуалісты везлі лесбіянак, што падкідвалі ўгору чырвоныя і зялёныя ружы. З гарадскіх фантанаў замест вады лілося піва «бобров». Ансамбль «сябры» ладзіў свой традыцыйны open-air ля Палаца рэспублікі. Усім было весела, акрамя яе. Яна ішла па Новамашэраўскім праспекце, пераступаючы цераз п’янтосаў, што з апошніх сіл павыпаўзалі з фантанаў, і ўхілялася ад чырвона-зялёных блазнаў, што прапаноўвалі сцяжкі і «савецкую беларусію». Яна ішла з боку Новамашэраўскага праспекта і неяк хісталася. Яна спрабавала перакрычаць шматтысячны натоўп і музыку з вялізарных рэпрадуктараў, яна нешта спявала. Я падышоў бліжэй і зразумеў, што гэта песні з новага альбома Міхалка. Памылкі быць не магло — бэнээфаўка.

Я акружыў яе з усіх бакоў, але, пабачыўшы твар, анямеў. Гэта была яна, Алена… Апошні раз я бачыў яе на той злашчаснай карпапартыйнай вечарыне, калі мяне выключалі з партыі. Я яе некалі вельмі кахаў, але ж партыю я кахаў болей. Божухна, Божа, я зусім забыўся пра тое жыццё, я зусім забыўся, дзеля чаго вучыўся ў акадэміі МУС і пайшоў працаваць у КДБ. Зараз… зараз я ёй усё раскажу, яна зразумее, яна дапаможа, яна… яна…

— Але.. — хацеў пачаць я размову, але… але… але атрымаў ад Алены нажом у сэрца, ля якога я некалі насіў значак «за свабоду», праз які маё жыццё радыкальна змянілася, праз які я тут вось ляжу… у крыві… у чырвонай крыві і зялёных штанах. «Будто кто-то мне в кабацкой драке саданул под сердце финский нож…» — гэта быў яе любімы верш. Яна часцяком чытала яго мне, калі мы заставаліся адныя і ніхто не мог пачуць, як мы размаўляем па-расейску…

Праз некалькі хвілінаў да Алены падышлі людзі ў цывільным, хутка сарвалі з яе ўсе ейныя значкі і нават джынсавую стужку і ўцяклі ў невядомым кірунку. Алена не вытрымала гэткай ганьбы, хутка нанесла сабе два ўдары: ад дыяфрагмы да пупка першы і ад правай да левай рабрыны другі. Яна ляжала ў некалькіх кроках ад мяне… у крыві… у чырвонай крыві і белай сукенцы.

Экзістэнцыйнае

У мяне на воку ячмень, у роце рэжацца зуб мудрасці, гэтай ноччу я амаль не спаў, баяўся прысніць, што памёр у сне, і не прачнуцца. На пары трэба было да паловы на дзявятую, я спазніўся, быў вымушаны сядзець на першай парце і рабіць усё магчымае, каб лектарка не заўважыла, як я сплю з адкрытымі вачыма і пры гэтым яшчэ раблю выгляд, што вяду канспект. У маім жыцці нічога не наладжваецца, ні табе спадчыны ад далёкага малазнаёмага сваяка, ні працы, ні драгдылераў, ні канцоў свету. Карацей, настрой апошнія некалькі дзён (ці гадоў?) ніжэйшы за плінтус. Адзінае, што ў гэтым жыцці радуе, дык гэта мой сябра ровар, сёння мы з ім паехалі катацца, спачатку завіталі «На фантаны», набылі сабе Янку Апдайка ў нейкай стромнай вокладцы, потым уздоўж Партызанскага праспекта папілілі ў Чыжоўку. Калі я ўжо ўдосталь накатаўся і збіраўся педаліраваць дамоў, заўважыў на праезнай частцы старую ваенную біклагу колеру хакі, спыніўся ля яе, пачаў разглядаць, раптам яна варухнулася, потым з біклагі вылезла галава, потым хвост і чатыры лапы. Калі я нахіліўся, каб падняць дзіўную біклагу, яна пабегла, добра, што я быў на ровары, а тое б уцякла.

Калі я паказаў сваю знаходку Віялеце, яна сказала, што ніякая гэта не біклага, а чарапаха. І сапраўды, чарапаха, зразумеў я, калі прыгледзеўся. Тады я падумаў, Андрэй, чувак, чарапах проста так на вуліцы не знаходзяць, паглядзі, як ты жывеш, так жыць нельга, трэба выпраўляцца, трэба паспець, трэба паспець…

Імя

Віялета хоча назваць чарапаху Дружком, але я кажу ёй, што аніводная чарапаха, якая сябе паважае, не адгукнецца на такую нягеглую мянушку. Аніводная чарапаха, пачуўшы «Дружок», не кінецца на шыю гаспадару, каб вылізаць ягоны твар і тым больш ніколі не прынясе яму тэпці ў зубах. Карацей, гэта нейкая дурацкая мянушка. Тады, можа, Жучка, прапануе Віялета, а што, давай, кажу. Жучка зусім іншая справа, Жучка — гучыць.

Цяжкое пытанне

А кім будзе ваша чарапаха па веравызнанні, цікавіцца мама. Напэўна, каталічкай, гаворыць Віялета, бо я ж спадчынная каталічка. А што б ты параіў, Галляш, пытаю я. Як IT-спецыяліст, які верыць толькі ва ўсёмагутную навуку і легалізацыю марыхуаны, кажа ён, магу параіць вам занесці жывёліну ў Акадэмію навук, дзе яна спакойна прыме атэізм. Але пры чым тут легалізацыя марыхуаны, пытаю я. А што, ты супраць, здзіўляецца Галляш. Ты ж сам ведаеш, кажу. Ну дык і ўсё, мовіць Галляш.

Калі б у мяне быў чарапаха, я б зрабіла яму абразанне, кажа нам Надзея, калі мы расказваем ёй пра дылему. Хіба гэта магчыма, пытаю я. Тра-та-та, кажа яна, ты не ўяўляеш, на што здольная сучасная хірургія, асабліва за дзвесце баксаў. Але нашая чарапаха — дзяўчынка, Жучка, разумееш. Тады не ведаю, кажа Надзея.

Зрабіце з яе лепей будыстку, сказаў нам Віктар, калі мы зайшлі да яго ў госці, няхай пазнае дзэн і ўсё такое. А што такое дзэн, пытаю я. А хуй яго ведае, мовіць Віктар, давай яшчэ лепей вып’ем. Давай, кажу я. «Дзэн-н-н-н-нь», звіняць кілішкі.

Зрабіце з чарапахі суп, умешваецца ў гутарку Пятровіч, не, лепей попельніцу, папраўляецца ён пасля таго, як чарапаха насрала яму на далонь…

Не ведаю, кім будзе нашая чарапаха, але веравызнанне, здаецца, не мае асаблівага значэння, бо нахрана ўсе гэтыя пасярэднікі ва ўзаемаадносінах з Богам? Галоўнае, каб з яе вырасла харошая чарапаха, а гэта залежыць ужо толькі ад яе самой і добра збалансаванай дыеты.

Самацэнзура

У метро я амаль не бываю, а ў верхнім транспарце езджу выключна без талонаў, таму ў кішэнях у мяне заўсёды збіраецца шмат дробязі. Я прыходжу дадому і раскладваю яе ў стосікі: соткі да сотак, дваццаткі да дваццатак, дзясяткі да дзесятак, а потым зноўку ўсё перамешваю. Часам я ўсё ж такі вымушаны карыстацца паслугамі метрапалітэна, тады я бяру ўсю гэту дробязь і купляю на яе жэтоны. Сёння быў менавіта такі дзень. Я прыйшоў на станцыю метро «Магілёўская», сунуў у акенца касы шэсцьсот рублёў соткамі, шэсцьсот рублёў пяцідзясяткамі і шэсцьсот рублёў дваццаткамі. Касірка пачала нервова лічыць усё гэтае дабро. Недзе на тысяча дзвесце саракавым рублі яна не стрымалася і сказала: «Табе, напэўна, нехта дапамагаў грошы сюды несці». Гэта не вельмі прыветна з яе боку, гэта проста нейкае хамства, мне не падабаецца, калі да мяне так звяртаюцца, таму я разбіў шкло, схапіў яе за валасы, некалькі разоў гахнуў аб стол і плюнуў у вочы, потым паставіў ракам і адпярдоліў, але, праўда, усё гэта адбылося толькі ў маёй фантазіі. Насамрэч, я проста зло на яе паглядзеў і паслаў на хуй, але зноў жа моўчкі. Потым я дастаў з кішэні маркер і згодна са старой і добрай традыцыяй напісаў на жэтоне тое слова, куды паслаў касірку, але гэтым разам ужо па-сапраўднаму.

Недапалкі

Не быў у Горадні паўгода. Тут шмат чаго змянілася, перафарбавалася і паперакрылася. Зачынілі Стары мост, ад чаго транспарт ходзіць нейкімі дзіўнымі, нязвыклымі для мяне маршрутамі. Дабудавалася Савецкая, там павесілі клёвыя ліхтары, адчынілі «Связной-З», а забухаць там, апроч «Чабурэчнай», так і няма дзе. Але нічога, прыйдзем мы яшчэ да ўлады, будзе ў нас Савецкая з бардэлямі і шлюхамі ў нацыянальных касцюмах.

А ў нашым пад’ездзе, у шматкватэрным доме, які ўжо і не надта на ўскраіне, бо Гародня жарэ вёску за вёскай, на пляцоўцы між чацвёртым і пятым паверхам валяюцца яшчэ летнія недапалкі, якія мы з Віялетай недапалілі паўгода таму.

На прыпынку

На прыпынку, дзе я чакаў аўтобус, якім заўсёды езджу, у якім мяне ўжо ведаюць усе кантралёры і таму дазваляюць не купляць білет, я сустрэў люмпена, якога, як было бачна здалёк, жыццё добра пацягала за яйцы. У яго быў ліхтар пад вокам і пабітая губа. Спачатку ён папрасіў у мяне цыгарэту, а потым прапанаваў скінуцца на віно. Але я адмовіўся, сказаў, што еду ва ўнівер, бо не хачу стаць такім канчадалам, як ён, і таму мне патрэбна вучыцца, дый увогуле мама не дазваляе бухаць з незнаёмымі чарніла за 2400. Люмпен адказаў, што таксама некалі вучыўся ў каледжы, універы і акадэміі, але яму гэта не надта дапамагло. Потым ён падумаў трошкі, дадаў, маўляў, так, ён верыць, што ў мяне ўсё ў жыцці ўдасца, і заскочыў у апошнія дзверы тралейбуса, куды, калі верыць маёй маме, заўсёды садзяцца розныя п’янтосы і іншыя асацыяльныя элементы. Няўжо ў нашай краіне столькі асацыяльных элементаў, думаў я ў дзяцінстве, калі заходзіў у сярэднія дзверы, бо ў пярэдніх пхаліся інваліды і пасажыры з дзецьмі. Калі я паступіў ва ўнівер, то звязаўся з дурной кампаніяй і цяпер сам сядаю выключна ў апошнія дзверы, як той люмпен, якога я сустрэў на прыпынку.

Sztuka kochania

Калі наводзіў парадкі ў кватэры, выкідваў непатрэбныя раздрукоўкі, што назбіраліся ў мяне за чацверты курс і ўсё такое, знайшоў вельмі цікавую кніжку Міхаліны Віслоцкай пад назовам SZTUKA KOCHANIA, якую я аднойчы набыў у букіністычнай краме. Адкуль узяўся «Букініст» у такім быдла-пралетарскім раёне як Аўтазавод, мне невядома. Таксама незразумела, як у гэтай краме сярод пакрытых пылам фаліянтаў Данцовай, Марынінай, Нязнанскага, Хадановіча апынулася кніжка на польскай мове, якая насамрэч прысвечаная справе даволі бруднай, хаця і значна цікавейшай за каханне.

Нягледзячы на тое, што кніга напісаная польскай мовай, якой шмат хто не ведае, яна (кніга) была б даволі цікавай і карыснай шырокаму колу чытачоў, бо там багата малюнкаў, якія, напэўна, у свой час зрабілі з зацюканых і занядбаных палякаў, што нават з групы на чэмпіянаце Еўропы выйсці не могуць, сапраўдныя сэкс-машыны. Але істотная недакладнасць гэтых малюнкаў не змагла схавацца ад майго пільнага і натрэніраванага вока. У месцах, дзе прыведзеныя пазіцыі, у якіх можна займацца сэксам, мужчына, носьбіт светлага і добрага пачатку, намаляваны чорным, а жанчына, поўная яго супрацьлегласць — белым, але на гэта можна ў прынцыпе не звяртаць увагі. Яшчэ канечне можна было б паразважаць пра праблему расавай чысціні, але ну яго ў сраку гэты агалцелы расізм.

5 рэчаў, якія я не ўмею рабіць

1. Я не ўмею спяваць ці граць на музычным інструменце.

Некалі я ўмеў граць на акардэоне, выступаў нават сольна на канцэрце, прысвечаным змяненню канстытуцыі ў 1996, аблажаўся і болей сольна не выступаў. Потым я граў у ансамблі. Недзе ў старых фотаальбомах ёсць фоткі, дзе я рву мяхі ў блакітным нацыянальным касцюме, саламяным капелюшы і чырвоных кедах. Але гэта было вельмі даўно. Я не браў у рукі інструмент гадоў сем.

Са спевамі ў мяне ўвогуле бяда. Спачатку мяне выгналі з хору і адправілі ў зводны хор, дзе былі адны лузеры-няўмекі, але і сярод іх я не прыжыўся. Карацей, мядзведзь, пэўна, не проста наступіў мне на вуха, а зрабіў са мною нешта нашмат горшае, тое, пра што яшчэ няма нават аніводнай порнастужкі. Але калі я трошкі вып’ю (шмат піць я проста не ўмею, але не буду рабіць з гэтага асобны пункт), то забываю пра той страшны выпадак з мядзведзем і зноў пераношуся ў дзяцінства, у эпоху зводнага хору.

2. Я не ўмею рабіць гелікоптар у ніжнім брэйку, дый з верхнім брэйк-дансам у мяне праблемы. Кажучы шчыра, я зусім не ўмею танчыць. Гэта ўсё праз той выпадак з мядзведзем. З рытмікі ў пачатковай школе мяне, дарэчы, таксама заўсёды выганялі. І справа тут была нават не ў тым, што ў мяне не было чэшак. Калі б я ўмеў танчыць, маё жыццё склалася б зусім інакш, а палавое жыццё пачалося б нашмат раней, але ў прынцыпе я ні пра што не шкадую.

3. Я не ўмею даводзіць справу да канца, таму ў маім спісе толькі тры пункты.

Ёль

У ісландцаў існуе павер’е, што на трынаццаты дзень пасля Раства, у Ноч усіх начэй, калі апошні з Дзедаў Маразоў сыходзіць у горы да наступнага года, па хатах ходзіць Ёльскі кот і правярае, ці абзавяліся гаспадары новаю вопраткаю з воўны. Тыя небаракі, што не паспелі, рызыкуюць трапіць у няласку да ката, ён можа зрабіць гаспадарам нейкую шкоду, насцаць у куце, забраць святочную вячэру ці з’есці кагосьці з дзяцей, таму вязанне сярод ісландцаў такое папулярнае.

Апошні раз я бачыў Ёльскага ката недзе месяц таму, ён заваліў да мяне а трэцяй ночы, ад яго моцна несла каньяком і цыгарэтамі. Не здымаючы ботаў, ён адразу рушыў на кухню, там кінуўся да імбрыка і апаражніў яго. Спаталіўшы смагу, кот адразу палез у сервант, дзе ў мяне ляжыць люлька і тытунь. Ну, расказвай, прамовіў ён, пускаючы клубы дыму мне ў твар, як жыццё-быццё, што новага. Вось, кажу, Віялета звязала камізэльку з вярблюджай поўсці, вельмі цёплая. Кот усміхнуўся, ты ж разумееш, што на самой справе мне похуй на гэтыя рэчы з воўны, на самой справе мяне цікавіць, ШТО НОВАГА, чаго ты дасягнуў за апошні год, што змянілася ў тваім жыцці, чаму ты навучыўся, што збіраешся рабіць далей, мы, здаецца, ужо не першы раз сустракаемся, ты ж сам добра ведаеш, што легенды не трэба разумець літаральна. Ну, здаецца, нічога новага, усё як і раней, адказаў я сумна. Ну тады даруй, прамовіў кот, зняў майткі, сеў у куце, зрабіў сваю брудную справу і выскачыў у фортку.

Рэдактары Павел Анціпаў, Ганна Янкута

Вёрстка Веры Бохан

Дызайн вокладкі Андрэй Пакроўскі, Nick Antipov

Мастак Андрэй Пакроўскі

Карэктар Алена Пятровіч

lit-bel.org