Уладзь Лянкевіч

70% вады

2013

Шаноўны чытач, каб бачыть вершы такімі, якімі іх напісаў аўтар, павярні, калі ласка, свой гаджэт гарызантальна. Доўгія радкі, на жаль, не змяшчаюцца на вузкіх экранах.

папяровы матылёк [♪]

(з Сулеймана Дыяманкі)

няхай ён выйшаў з маіх нататак і табе даспадобы надта

нават калі так — то гэта не мой верш, а папяровы матылёк

ён ляціць каля ці па-над барханам, поўным кахання, сярод пустыні

манеры пісьмовых манеўраў ёсць тым, чым яны ёсць

па меры таго як атрамант сцякае з паперы ў прорву

                         водар словаў сцірае тое, чым яны ёсць

нібы далікатная кветка, што, няўмела махаючы пялёсткамі, узляцела

папяровы матылёк пракладае дарогу ад гарызонту

                         да свайго роднага нябеснага цела

ён носіць на скуры ўласных крылаў маўклівую татушку

такую ж хацелі б і птушкі лёгкіх паводзінаў, сваякі таму што

калодзеж адзінокіх грудзей не чакае дождж у адзін і той жа дзень

калі клёкат вады — клёк адновіць усё

ачысціць акіянскі пясок, трысцё і салёную сумесь сліны й слёз

каб зрабіць крок у несмяротнасць

папяровы матылёк заплаціў аброк уласным жыццём

няхай ён выйшаў з маіх нататак і табе даспадобы надта

нават калі так — то гэта не мой верш

ён стаў нечым такім неадчэпным

                         што навідавоку, але не заўжды дарэчы

адбіткам унутры янтару, вобраз якога аўтару падарыў майстра стары

каб утапічныя фразы адразу праціналі

                         мёртвыя вуглы, звужаючы іх паціху, каб

кожная вайна аднойчы знікла на дне пацыфіка

няхай ён выйшаў з маіх нататак і табе даспадобы надта

нават калі так — то гэта не мой верш, а папяровы матылёк

*

Il pleure dans mon coeur

Paul Verlaine

плач у сэрцы маім

знаёмыя словы круцяцца пад нагамі,

                                      як маленькі сабачка, што хоча пагуляцца

здаецца, што ў гэтым свеце рухаюцца толькі мошкі,

                                                    а ўсё астатняе застыгла ў чаканні

я спрабую заглушыць цішыню, уключаючы музыку гучней і гучней

безвынікова

тады я спрабую змагацца з цішынёй часам і хуткасцю

я ўключаю спачатку павольныя песні, потым хутчэйшыя, і яшчэ хутчэй

яшчэ хутчэй

а цішыня — больш шчыльная, больш працяглая

яшчэ пусцейшая

каб прыцішыць яе — мыю валасы, а потым доўга расчэсваю іх

мокры

марна

каб заглушыць цішыню,

                      я разглядаю мапу ваколіцаў горада, дзе цяпер жыву

каб заглушыць цішыню,

                       я спрабаваў напівацца, а потым наядаўся шакаладу

я спрабаваў заляпіць цішыні рот, вывучаючы іншыя мовы

я спрабаваў заторкнуць ёй рот, уключыўшы ўсё святло ў кватэры,

                                                 нібыта я не адзін тут

маўляў, можа, пойдзеш прагуляешся, ты ж бачыш, я не адзін

не павялася, халера

я спрабаваў вырваць ёй язык — удалося, але яна, трасца,

                                                                            як пачала мычаць

давялося прышыць назад

я адціскаўся і разглядаў крошкі, маленькія нітачкі

часцінкі паперак і валасінкі, драбязу

якая вырастае на дыване, калі доўга не прыбірацца

я пстрыкаў асадкай, покуль тая не зламалася

я перамалёўваў абрысы краіны з мапы на прасвет

праз шкло, як у дзяцінстве

я расчыняў вокны і спадзяваўся, што скразняк прыглушыць цішу

але прахалода заходзіла і бралася падпяваць, падвываць,

                                                                       падтакваць цішыні

тады я зачыняў вокны, замыкаў дзверы

і накручваў батарэю так, што цяпло перарастала ў спёку

вось яно

гук паведамлення з далёкага места прымусіў яе змоўкнуць

гэта ты — на хвіліну ці дзве

і цяпер, калі цішыня вярнулася, у ёй адчуваецца твой прысмак

*

няўжо гэта твая мяжа граніца рубеж

толькі дасюль дастае павадок

і ўсё адно — брэшаш не брэшаш

ёсць варыянты рашэння :

1) тупа лямантуеш

суседзі не спяць

пена й сліна — пырск

2) дрэпаеш лапамі

грызеш каменне й пясок

пыса брудная на выгляд псіх

3) ціха скуголіш

скруціўся ў будцы

як адна з нармальных псін

4) даеш гладзіцца

узаемна ліжашся

прыціскаеш вушы на кожны псік

усё дрэнь

хачу

разадраць шыю

сігануць цераз плот

лапы раструшчыць

і вынесціся з гэтага ўраўнення

нахер за дужкі

гульня ў гарады [♪]

прамільгаюць рэйкі нібы кінастужка

бліскавіцай дзеліць лінія шашу

не магу на месцы мне на месцы душна

крочу па каменні — утвараю шум

кожны наступны горад які я наведваю

чапляецца за ногі сваімі карэннямі

кожны наступны горад які я наведваю

пачынаецца з апошняе літары папярэдняга

і ў гэтым цьмяным дзіўным падарожжы

неўпрыкмет з кішэні выпадае час

спадзяюся пошук не дарма быць можа

проста захапляе роля ўцекача

кожны наступны горад які я наведваю

чапляецца за ногі сваімі карэннямі

кожны наступны горад які я наведваю

пачынаецца з апошняе літары папярэдняга

балотная [♪]

усё пачалося з таго што я перастаў

розніць дождж і снег

розніць дождж і снег

дыхнуў вецер — рыпнулі веснічкі

ты ўпала з дрэва лужынай на дарогу

[лужына на досвітку]

я праходзіў побач — трапіў лапкамі

ты загарнула далоні і шэпчаш цяпер :

багоўка багоўка

божая кароўка

паляці на небка

прынясі нам хлебка

чорнага і белага

толькі не гарэлага

а я не палячу

а я не палячу

неспадзявана ўраз

знячэўку й раптам

нечакана знянацку

самахоць у балота

спакваля неўпрыцям цішком

незаўважна паціху

ціхачом і паволі

самахоць у балота

ты мая любая імшара алёс

багна балота дрыгва і твань

ты мая багна дрыгва і твань

морач круговіна вязь ды алёс

ты мяне зацягнеш

ты мяне зацягнеш

ты трасавіна дрыгва і твань

морач круговіна багна алёс

ты мяне зацягнеш

ты мяне засмокчаш

ты маё балота

болатца маё

твае абдымкі былі незамкнёныя я ўвайшоў

твае абдымкі былі незнаёмыя я ўвайшоў

*

дробачкі Сёння сыплюцца як жвір

хтосьці выпіў капяжы

я мог бы быць тваім цмокам

вазіў бы цябе на спіне па горадзе

выкідаў бы смецце бегаў у краму

аніякіх праблемаў з паркоўкай

ды ў любую хвіліну — на лецішча

і дахі на якіх заставаліся б сляды маіх ступакоў

ганарыліся б і начамі апавядалі б суседнім

як гэта

проста я ведаю : ты любіш

паржавелую бляху гарышчы

і крыху мае лусачкі

ты называла б мяне з асаблівасцямі

паўночна-ўсходняй вымовы

Чмок

ты ляпіла б для мяне з батона

юнакоў і дзяўчат

а ў зімовыя вечары

ты б грэла рукі ля маёй пашчы

а ноздры прыдаліся б як фен

але я не стану тваім цмокам

бо яшчэ з маленства памятаю

чым такія гісторыі сканчаюцца

₪

калі мы пакрыўдзілі змей першы раз

яны выдумалі нам нітку

мы меркавалі : от бязглуздыя, дарунак за крыўду

а яны думалі : цяпер як ні круці будуць нас помніць

калі мы пакрыўдзілі змей другі раз

яны падаравалі нам валасы

мы меркавалі : от дзе дурні, нам цёпла

яны думалі : мы з іх выпаўзаем

калі мы пакрыўдзілі змей трэці раз

атрымалі пальцы

мы : от ёлупні, можам іх злавіць

яны : цяпер кожны іхні рух — няўдалая спроба паўзці

мы папрасілі прабачэння

яны рассмяяліся

і падаліся у бок меднай гары, прыхапіўшы з сабой нашы языкі

нам засталося адно :

мы збіралі іх засохлых на сонцапёку і плялі кошыкі

Akute - Агонь

♪

а яшчэ пісаць і крэсліць

пальцамі валасы

каб павыдзіраць дарэшты

і без таго слабыя мае

а пасля за твае вазьмуся

цяпер нашы чарапкі належаць да

культуры штрыхаванай керамікі

гаршчок збан гляк

la poesie est morte

the poetry is dead

die poesie ist tot

паэзія — мярцвяк

*

мяне ў дзяцінстве маці называла — ляля

А. П.

адтуліна ў радужнай абалонцы, праз якую пранікае святло ўнутр вока :

зрэнка ж. памянш. — паўн.-зах. з., Сен., Слаўг., Касц. <…> чалавечак

м. — гродз.-бар. г., зах.-пал. г., Гарад., Бярэз., Пух., Бабр. <…> лялька ж.,

лялячка ж. памянш. — паўн.-зах. з., Саліг., Жытк.

Тэматычны слоўнік «Чалавек»

пакажы, што ты хаваеш у руцэ

пальчыкі быццам у лялькі, зробленае з кавалачкаў крэйды

і чым даўжэй яна водзіць рукой па маіх валасах

карацеюць ейныя пальцы, сціраюцца, спісваюцца

а я сівею

ножкі ейныя, калі танчыць, пакідаюць малюнкі

а трохі пазней, як не стане грошай, мы ўладкуем цябе на працу

ты будзеш наносіць разметку

[куды дагэтуль не заязджала кола машыны]

толькі цяпер я разумею, чаму яна не ўмее плаваць

[чаму ты не ўмееш плаваць, лялечка]

крэйду лёгка пакрыўдзіць

крохкая

хто цябе сабраў з крэйдзінак? што засталіся ў зарослых імхом класах

закаціліся пад настаўніцкі стол

старыя драўляныя дошкі пакрыла зяленіва, нехта ўпрыгожыў маем

лабірынты шчылінак у зацёртым паркеце, пісягі

ляцелі сарокі, ухапілі ўрокі

я чуў, што на моры на кіяне стаіць белы камень

дзяды над морам праляталі, іхныя слёзкі на камень упалі

ты адтуль?

я хвалююся, калі ты пячэш што-колечы з мукі, я баюся

каб ты не заблукала ў ёй, не схавалася

а печыва тваё заўсёды з такім чароўным смакам

а раптам гэта ты штораз крышку сябе ў цеста крышыла?

а разынкі ў пірагу — гэта твае зрэнкі? чалавечкі? лялечкі?

*

скокну скрозь

скокну праз

скокну цераз

купальскае вогнішча майго акна

у тую хвіліну, калі мы прызначылі сустрэцца

гэтым скокам я абміну пад’езд

гэтым скокам распачну спазненне

ты ж казала : не трэба на палову — спознішся

я абяцаў

бегчы буду

бег не ўратуе

усё ж прыйду, як звычайна, не ў час

глюкане ліфт : давязе да сёмага, на восьмае неба — пешшу

непрыстойна завалюся ў пакой

прылягу на табой не любімыя

твае няпэўныя, няўпэўненыя валасы

што вагаюцца між быць

простымі ці няпростымі

тады будуць, як я люблю

схаваюся ў іх цалкам

ды засну пад гукі аргана вершаў някласіка ў тваім выкананні

і пах дражджэй станецца ладану пахам

і ты мяне адпяеш

калыханка пра рыбіну [♪]

вазьмі мяне на рукі і занясі туды

у княства, дзе не ловіць мабільны тэлефон

дзе вуліцы брукуюць бульбай ды яблыкам

                   а на правым крысе твайго паліта

                   а на правым крысе яго паліта

                   жывуць казкі

ужо на даляглядзе, здымай абутак

кладзі мяне ў пантофлю дый сама лягай

плывем пад бзззз пчолкі па густасеянай расе

                   а на левым крысе твайго паліта

                   а на нейкім крысе яго паліта

                   дом пчалярскі

тут кнігі пішуць галубы

люлі-люлі-люлі

прыляцелі гулі

селі на варотах

у чырвоных ботах

гэткія ж як боты

кніжак пераплёты

жаўцее самотная рыбіна ў сажалцы

скідае луску, а тая ўсплывае

прыкідаецца лісцём апалым

распраніся і стань люстэркам

κοινός τόπος [♪]

пакуль мяне не было ў пакой заляцела галубка

не ведаю якім ейнае заканчэнне але цельца

на паркеце шпалерах аконных рамах

узяў паперчыну нешта маркерам пазначана

паклаў ёю птушку ў пакет з супермаркета

выйшаў аддаў дзецям — пахавайце пад клёнам

сам назіраў з акна : толькі шуфлікам ямка —

на працэсію пачалі злятацца галубы з суседняга парку

і дзіцячых пляцовак лапаталі — у гармідары я перастаў бачыць

назаўтра ўсё ўсеяна белымі пацеркамі перлінамі

ўпярэмешку з пер’ем — галубы калі хавалі сваю цароўну

выплёўвалі сэрцы пеючы вітальныя гімны хорам

сёння ноччу я сплю : нехта поруч буркоча

нешта нутро топча і я гатовы табе сваё выплюнуць

градзінай дзічкай шарыкам для пінг-понга пакоцаным

а ты не бяры да галавы не пераймайся

у нас з галубамі па два — так што яшчэ адно ў запасе

♪

вочы ейныя колеру глебы

пахне яна кожны раз новым

я ці то босх ці то пітэр брэйгель

пахне яна кожны раз новым

я не заняты нумар гатэлю

пахне яна кожны раз новым

вочы ейныя колеру глебы

гэта не песня а толькі прадмова

♪

мы хадзілі шэптам, каб не спужаць апалага лісця

дрэвы свядома чарнелі

яны чакалі снегу і паляўнічых —

прырода хацела быць маляванай

рэжысёры зацягвалі фільмы, а неба — аблокі

мой лёс быў заснаваны на рэальных падзеях

сонца ў метро хавалася, гойсала там па тунэлях

ужо счарнелыя дрэвы люлялі туман

ён чакаў, а яны засыналі пад уласнае гушканне

туман, бы немаўля, выслізгваў з драўляных абдымкаў

і поўз

а тады пасталеў і пайшоў

дождж

мы хадзілі шэптам, каб не спужаць апалых лісточкаў

яны зляталі да нас на рукі

ціха казыталі далоні дзюбкамі

*

я не горац

і нават не народжаны ў краіне

дзе ёсць іншыя горы, акрамя лысых і святых

таму, трапіўшы ў месца, дзе ёсць зялёныя

парослыя дрэвамі, проста з каменю горы

горы, на якія налазіць туман, сагнаны ў кучы, —

магчыма, насамрэч, гэта аблокі

але ж звычайна яны там, наверсе, а калі на ўзроўні вачэй —

значыць туман

тут ён спужаны пагрозлівым выразам твару вяршынь,

                                                                          збіраецца групамі

адным словам, трапіўшы туды, дзе ўсё гэта існуе

я не магу прыдумаць належнай метафары

бо хутчэй за ўсё мясцовыя пісачы даўно панапрыдумвалі

я проста магу падабраць колькі слоў, на якія яны падобны

спачатку з гарамі так, як з людзьмі іншай расы : яны ўсе на адзін твар

і ты можаш адрозніць іх толькі памерам

ды наяўнасцю / адсутнасцю расліннасці :

вось гэта маленькая і аброслая

а гэтая з плешкай і істотна большая

потым, калі трохі даўжэй на іх глядзець

да галавы прыходзіць уся гэта класічная фішка

пра гераічнасць іхніх паставаў

непакору і ўсе гэтыя вобразы паэтаў

якім вецер раздзімае валасы

але як я ні спрабаваў ад гэтага адксціцца, гэты пафас нахлынае ўсё адно

трасца, небеспадстаўна, бо калі ты па-над аблокамі, то ёсць толькі

адзінае вытлумачэнне сітуацыі : ты на небе, а калі ты на небе

то, халера, пра што яшчэ думаць, калі не пра вечнае

о пакрыўджаны век

о эпоха белліту

пятнаццаты санет

Мой горды, непакорны, шчыры верш, —

Ты дэспатаў усіх перажывеш!

Уільям Шэкспір

За шатамі лятункаў ветлы дым,

Наўсцяж маўкліва вабіць пошчак веццем,

Працятая сутоння стромай квецень

У водгулле маркотна лье наўздым.

Маной ахутан прысак малады,

Марнее квола, маючы наўвеце

Пярэсты жвір ды сінь у запавеце.

Суздром спачылі зорныя клады.

У розруху люструецца прыветна

Надоечы знібелы вербалоз.

Сузмрок увішна ветахі калыша.

Няўзнак шыпшыны пошум пракаветны

Трымціць пад барвы бурапенных кроз.

Ды ўсё ж маёвае буяе ўзвышша!

Ffynnon Garw

The Englishman who went up a hill but came down a mountain (1995)

Christopher Monger

у нейкі момант пачынаеш разумець усялякіх ацтэкаў егіпцян і г. д.

вось што нам трэба : трэба насыпаць горы

каб нашы дзеці нарэшце пачалі нараджацца з арлінымі насамі

а не з кірпатымі й пляскатымі

насыпаць горы насыпаць

прадаць маёмасць купіць машыны абавязкова з кузавам рыдлёўкі

лапаты шуфлі мяхі — усё для таго каб

насыпаць горы насыпаць горы

каб у нас атрымліваліся не толькі паэты каб смерць у літаратуры

напаткала не толькі калі кінуўся ў раку і не толькі таму што балота

засмокча або мароз а яшчэ і таму што сарваўся з гары

насыпаць горы насыпаць

адну за адной — няхай гэта будзе народны рух і ніхто не кіруе ім

                                                                       і не звярае з планам

каб сыпалі няроўна а потым можна будзе сачыць за тым

                                                             як кожная з іх атрымае імя

як паціху некаторыя пакрыюцца дрэвамі і людзі будуць назіраць

                                                                     за сваімі гадаванцамі

насыпаць горы насыпаць

а тады трохі пазней з’явіцца нацыянальнае свята — Дзень Гор

а быць можа цэлы тыднёвы фэст

на які будуць ездзіць пазырыць замежнікі

а на гарах будзе расці бульба і нацыянальная годнасць

насыпаць горы насыпаць

да таго ж у праекта ёсць прыемны бонус : тое месца адкуль мы

будзем выграбаць зямлю і каменне для нашых гор стане цалкам

гатовым морам [назва для яго даўно валяецца без справы]

насыпаць горы насыпаць

забяспечыць нашчадкаў на стагоддзі прыбыткам з турызму

возьмем сябе ў рукі — падправім здабытае Стаўры і Гаўры

насыплем горы насыплем

*

ад кожнага — па магчымасці

кожнаму — па поліэтыленавым пакеце

востраў Спіналонга 25 жніўня 1957 года [♪]

нам хлусілі і радыяцыя тут не пры чым

шчытападобная залоза павялічваецца

калі цябе даўно не цалавалі ў шыю

шчытападобная залоза павялічваецца

галасы

я не чую аніякіх

галасоў

стаўлю паўзу і не чую

галасы

проста як праказа прыстае проза

ліпне як лепра ад лекаў не лепей

проза як праказа прыстае раз-пораз

летам палепей але алергія на лекі

*

учора караткевіч плакаў пад снегам

недалёка ад соннай артэрыі менска

усе подбегам

асобныя бегам

я абдымаю дрэвы калі мне кепска

памятаеш мы чулі гукі лютні

ды песню сумнага чорнага hleba

але тут ён валяецца чэрствы

у нашым значэнні нячэшскім

хрумсціць пад нагамі кімсьці выранены

нечапаны бо адсюль нават галубы — у выраі

Tintagel, Cornwall

(пасля бойкі з Мархольтам на востраве св. Самсона)

ціха гучыць нейкая музыка — музыка морзэ

ніжні слой атмасферы нібы тынкованы мур

расчыняю гаўбец — дзверы між восенню звонку і восенню тут

запаволены рух галавы наваколле ўзятае ў аб’ектыў

шукаю паратунку ў некрананні з месца

не вельмі слухаюцца клешні таму друкую акордамі

не магу разабраць уласных учорашніх думак :

занатаваў не пераключыўшы раскладку

напісаў мелодыю нараніцу зграў : атрымалася гама

шум-гам за падвойным шклом — начная азёрная вада

разумею гэта па ўласным адлюстраванні

па хвалях на лобе па выгнутых валасах

блешняй плешчацца настольная лямпа

туга запаўняе мяне

дакладней так : туга запаўняе квадрат вакол мяне

сум журба жаль

пошук сінонімаў каб адцягнуць увагу

адхаркваю маркоту

я назіраў за рухам паветраных масаў

сачыў за зменамі атмасфернага і ўласнага ціску

тэмпературны фон арганізму дазваляе эканоміць на алкаголі

і так штырыць калоціць шпрыцам скалолі

толькі яна можа сагрэць мае 70 працэнтаў вады

халодна : я маю ледавіковае паходжанне ў гэтым няма сумневу

пальцы стынуць — грэю на арфе і латах

яна бывае пустая быццам перакрыты для картэжу лес

яна бывае танчэе ад самоты

яна бывае празрыстай

такой што на прасвет бачны

ейныя рэбры косткі вантробы

яна пакрые мімічнымі зморшчынамі

мае ўнутраныя органы

і наадварот

я пакрыю мімічнымі зморшчынамі

ейныя ўнутраныя органы

я так доўга трымаў вочы заплюшчанымі

што ў мяне сапсаваўся зрок

але кроплі туману й дажджу

як мноства маленькіх лінзаў :

бачу выразна ў непагодныя дні

бачу далёка ў сезон штармоў

калі намакаюць мае ўласныя рэчы

я апранаю ейныя

калі мяне небяспечаць уласныя рэчы

я апранаю ейныя

акурат перад самым адлівам я лягу ў човен

каменне водарасці золь

мяне аднясе на твой бераг, Ізоль

♪

я прыйду да цябе на вяселле

я вазьму з сабой пісталет

хаця ты яго й не запрашала

я буду злы, буду хаваць настрой —

увесь вечар корпацца на могілках

хаця павінен быць рады за цябе

урэшце я не змагу цярпець

я выйду ў туалет

я зараджу гэты кольт

ціхенька вярнуся, стану пасярэдзіне залі

дастану барабан і рулю

пачну крычаць і біць малатком па барабане

усе палягуць, я падыду да цябе

жах вочы граблямі будзе дзерці

«што ты, любая, не, любая, не трэба баяцца

я ніколі не зраблю табе зла, устань

а вы ляжаць! бі, барабан»

пасля я пакіну цябе стаяць

сам лягу ля тваіх ног і прашапчу :

усе ляжаць перад табой —

гэта мой падарунак

*

майн кампф — енчыць і шкадаваць

я майстар пахавальных працэсій

час ад часу цябе

прабач прадбач

перацягні мяне папругай да

а не пасля

зрабі з мяне ката

і не пускай у хату

зрабі з мяне сабаку

і не пускай на двор

няхай стаю адзін

мелодыю выпісваю

*

у мяне ўнутры рыпіць

гайдаецца

справа налева

чапляе сандалямі рэбры —

дзяўчо на арэлях

спыніся, пачытай мне ўголас

я зусім побач у суседнім купэ й не

зазірай перад тым як зайсці

адразу заходзь упэўнена

варэнне ўва мне зацукрыцца

без цябе — застанься, петра

за сведкаў нам будзе чыгунка

й пару вуліц прыватнага сектару

я табе зуб даю вернасці

пояс з сябе здымаю мудрасці

заставайся — будзе весела табе

дурачцы

♪

святло ў вочы фарамі

мост з жалезнымі фермамі

вецер ствараецца фурамі

у роце смак феруму

нібы жабрак захутаны ў футра і

дыхаю бензінам парамі эфірнымі

аднолькавы змест рознымі формамі

той самы тавар рознымі фірмамі

закінуты аўто будынкі акаўнты форумы

навокал само паветра замазана фарбамі

не бачу ўзору але адчуваю фібрамі

цяпер ніякай палёгкі паблажкі форы мне

*

паламаем рытм саб’ем тэмп

бярэм рыдлёўкі ідзем

найперш дзе мякчэй — грунт разрыты

тут чакае закляты скарб

цяпер раздзіраем дзе ямчэйшы асфальт

далей тэхналогію тлумачыць няма сэнсу

карацей

раскалупаем у вашым раёне рэчку

назад

запоўнім старое балота

танна

нават за так

*

Sous le pont Mirabeau coule la Seine

Guillaume Apollinaire

паўзе падмарожаная Свіслач

яна даўно не сябруе з менскам больш не адбівае яго

яна любіць калі качкі казычуць яе лапкамі

качкі — выгнанцы

рака — рэзервацыя

яны месяць гушчу вады — за гэта дзякуй

дзякуй таксама рэдкім аматарам круціць катамаранныя колы

што яшчэ паўзе не застыгла не стала колам

яе пашчыпвае мароз ды чайка дзюбаю

абое вязнуць

рыбіны ў ёй з цягам часу сталі нагадваць кратоў

бо інакш аніяк не прабрацца скрозь зеленаваты кісель

[кемкія дзядкі ўзяўшы рыдлёўку й вядро

                                не кепскі часам прыносяць дадому ўлоў]

паўзе падмарожаная Свіслач

мы часта задаемся пытаннем ¿куды падзяецца наш горад?

я ўспомніў адказ

як быў я малым боўтаў пруточкам у Свіслачы

[гэта было па-за горадам — з бацькам рыбаліць пайшлі]

я разбіваў павуцінне за кустам

трэба падчапіць вось там

падалей цягнуся — бульк

крычу ¡тата! і не чую толькі звініць увушшу

і тут я прыкмеціў як па дне супраць плыні

валакуцца старыя будынкі драўляныя хаты камяніцы і цэрквы

                                                      касцёлы і плошчы сядзібы

а між іх шпацыруюць па рухомых вулках дзіўныя людзі

я падумаў

вялікі эскалатар ляжыць на дне Свіслачы

і ўсё гэта падымае ўверх па цячэнні

напэўна я не патануў тады

бо ўчапіўся за травяную чупрынку берага

бо тата схапіў мяне за руку

гэта здарылася калі яшчэ можна было патануць у ёй

цяпер — толькі загразнуць

са Свіслачы нельга напіцца толькі адарваць кавалачак

вылепіць з яго свісцёлку і падараваць дзіцяці

паўзе падмарожаная Свіслач

я ведаю : калісьці я пакажу табе тое месца

*

я недзе паміж надзеяй і безнадзейнасцю цяпер

перыяд падрыхтоўкі і ваганняў

сонца прымае форму неба

я хачу быць старым

і з лірай

каб то ціха зусім

то гудзела

плесня [♪]

увага : пасля куплета сціраюцца ўсе намёкі

знікаюць любыя сімвалы. акуратна там, не намокні

як пераапрануты бандыт, на горад напаў дождж, і

мяне распірае знутры, нібы праглынуў дрожджы

ападкі нічога не змылі, усё сухое, быццам газета

горла — скрутак паперы, карыстаюся вотэрклазэтам

увага : пасля куплета я гавару абноскамі

пажаванымі сто разоў, заплеснелымі ноткамі

у мяне новая назва, спакойна, дарэмна паніка

я той, хто ідзе пасля першаадкрывальнікаў

у мяне новае імя, спакойна, сонца

я той, хто вынаходзіць пасля вынаходцаў

мяне пакрыла плесня, мяне пакрыла плесня

толькі прамое значэнне мае гэтая песня

♪

Vive Le Roi! Le Roi Est Mort

T. X.

ускідваў рукі ўверх

спяваў іхныя гімны

гучней за ўсіх равеў

быў самы свой мабыць

зручны выпадак адзіны

усё будзе як мае быць

бачыш гільятына

але ты знаў ад пачатку :

выскачыць з акопа

трэба эфектна

табе кінулі пальчатку

цяпер ты вода

трымай эстафету

ад конрада валенрода

так казаў стары чорна-белы рыцар :

каралі знікаюць а застаюцца прынцы

каб не пэцкаць сцэну

рассцелем цырату

і паставім помнік

а пасля рэфрэну

будзем ладзіць святы

пастамент і коннік

а знізу — цытата :

так казаў стары чорна-белы рыцар

каралі памерлі але застаўся прынцып

*

гэта і ёсць сапраўдная краіна оз

ніякіх табе ўраганаў і віхраслупаў

ніякіх табе спічастых капелюшоў

ні знаку жоўтага бруку і іншых вымудраў

сапраўдная краіна оз

поле а пасярод — статак стварэнняў

з вылупленымі вачамі як у Драздовіча —

іменна як у Драздовіча як леў Алены Кіш

і ёсць надзея што нічога не прымусіць іх крануцца з месца

і ёсць надзея што нічога прымусіць іх крануцца з месца

бо я хачу не хачу ўсіх гэтых дрывасекаў страшыдлаў ды акуляраў

досыць таго што я чую як перамаўляюцца між сабою смарагды

*

нямеччына

пры ўніверсітэце — на вуліцы гандляр старымі кнігамі

я спыніўся паглядзець тое-сёе

думаю : за якую ўзяцца?

а тут вуаля — проста на томіку перад вачыма божая кароўка

сядзіць а тады пераскоквае : зірні вось гэтую

я — на гаспадара з мушкецёрскімі вусамі і бародкай : пасміхаецца

недзе на пятай багоўцы я не ўтрымаўся

яшчэ раз паглядзеў на пана вулічнае кнігарні

ён зноў пасміхнуўся і чмыхнуў —

і на вусы імгненна пазляталіся дзясяткі кніжных баговак

сяджу абедаю і гадаю : мо’ і не дзед ён ніякі і не гандляр не букініст?

цар баговак ці проста — звыклая купіна імшастая ля сцяны

а можа і кніжка калі доўга ляжыць на свежым паветры —

то не кніжка больш а куст хмыз пень

як хата што доўга стаіць на зямлі — становіцца зноў лесам

а камяніца з часам — робіцца зноў грудай камення крушняй

нам гэта без розніцы а птушкі віюць у старых дамах гнёзды

мы не заўважаем а мурашы точаць старое бярвенне

сабакі сікаюць на колы даўно запаркаваных машын

як толькі мясцовыя вераб’і пачынаюць зачаста на цябе гадзіць

тэрмінова мяняй месца жыхарства

*

пасля зімы зямля адказвае на мае па ёй крокі

прыемная воку гразь у цэнтры ідучы вагаюся

пускаю глянцавай вокладкай кніжкі зайчыка

гэта дражніць птушак раздражняе кіроўцаў

тут неабходна тлумачэнне :

раз на месяц я шпацырую, каб праверыць, у якім цяпер горадзе жыву

пра зменлівасць гэтага месца ходзяць паданні, і я мушу ўлагоджваць духа

бо ведаю : гэта не казкі, а чыстая, як вада, якую п’е суседскі кот, праўда

і калі яго не ўшаную, ён пакарае мяне, зменлівы дух

як пакараў тых пенсіянераў, што бадзяюцца і не помняць адраса

нібы ў чужым лесе. паняцце візуальная памяць

ператвараецца ў чыстай вады, якую п’е суседскі кот, бязглуздзіцу

ён перастаўляе дамы, чаргуе правы і левы бок руху на вуліцах

учора тут былі ліпы, цяпер клёны, я даўно не спрабую запомніць

нумар кватэры й пад’езда, я паслядоўнік аўтаматызму

з ім не памылішся, калі дух не пажадае зблытаць

каб тут арыентавацца, трэба сачыць за нязначнымі рэчамі :

вышчарблены бардзюр, кучка смецця, донца разбітай бутэлькі

пах парфумы сярэдзіны мінулага веку, усё правільна —

на гэтым павароце пачынаюць мерзнуць пальцы ног

значыць блізка. так дабіраюцца дадому

на галаву пры ўваходзе падае снег

суседскі кот лізнуў, кажа : хлусня — гэта чыстай вады, якую я п’ю, тварог

раз на месяц я мушу ўлагодзіць яго, каб вяртацца

так нараджаецца новы абрад, вось яно, трасца

народнае паганства ў дзеянні, у маім дзеянні

насцярожана дзверы зачыняюцца

у аўтобусе заўважаю яшчэ такіх жа сярод іх паляўнічыя

хочуць спаймаць духа схапіць за поўсць выдраць жмут

падступны прыпынак [падставіць назву]

ушаноўваць духа можна толькі самому

ніякіх згуртаванняў кумпаній таварыстваў груп —

толькі ты і бург

аплаквайце за праезд

паляўнічыя хочуць загнаць духа на скрыжаванне

і не здагадваюцца што ён і так жыве на рагу

а каб паказаўся трэба залезці на ліхтар і пацерці лямпу

нехта гэта зрабіў да мяне таму не ведаю каму ён цяпер служыць

*

незнарок стаўшы мне на нагу дзяўчына

якая прыносіла каву просіць мяне ўзаемна

ёй наступіць — наступаю. усіх рассмяшылі

кавярня сыходзіць за ёю пад’ехаў тралейбус

пыл на падлозе пакоя ў куце застыгне

бы тлушч на пакінутай пад нахілам патэльні

надышла паравіна з занадта зацёганым імем

што агаляе нешта ў тваім асабістым дрэве

з усіх нумароў памятаю адно кватэрны

і сцежку якая да дома вядзе ад прыпынку

званю ў дамафон : ало адчыняць не трэба

колісь табе наступіў цяпер наступі і ты мне

*

я жыву на восьмым паверсе

ягонае цела кінулі дагніваць

парэшткі скубаў вецер груганнё і сабакі

груганы вырасталі з добрую хату

клявалі прахожых і вулічны брук

наеўшыся ўсчыналі спевы пад грукат

камянёў у іхных жыватах-шлунках

не ўзляталі ад цяжару з’едзенага

ператвараліся ў цёмна-вельмі-цёмна-сінія

кучы і марудна распаўзаліся магмай

па тым каго мы па звычцы называем

горадам

я прачнуўся выйшаў з пад’езда. здзівіўся

відаць прапусціў вывяржэнне вулкана

хутчэй за ўсё таго што на адной

з цэнтральных плошчаў

[а ведаеце можа гэта напраўду прыгожа —

даваць плошчам назвы месяцаў]

павольная пампея

не. усё-ткі я прачнуўся выйшаў з пад’езда

і не здзівіўся

толькі якім-небудзь халодным вясновым

вечарком я падумаю :

як добра мне жывецца на першым паверсе

не. чакайце. тут штосьці не так

я выразна памятаю суседзяў знізу

памяць [♪]

цагляныя рэшткі гарадскога шкілета

даўна парослыя краскамі й травой

нагадваюць злёгку занядбаныя кветнікі

нажніцы садоўніка пакрыла іржой

лісточкі бялелі станавіліся млявымі

долу зляталі квіткамі ільготнымі

восень на цэглу спатыкалася й падала

сухою была а вочы — вільготнымі

мы стрыглі мінулае а мінулае пазірала

так здзіўлена-здзіўлена і стрыгла вушамі

бетонныя рэшткі гарадскога шкілета —

нядаўна парослыя травой і краскамі

…………………………………………...

.......…………………. зніклі з часам мы

свіцязь

паі-ці-ці паі-ці-ці паі-ці-ці

аднекуль з гарадскога дна

даплывае гук да вушных ракавін

пралупляю тое, што пад бровамі, прыслухоўваюся

памагі-і-іце памагі-і-іце памагі-і-іце

а, гэта даўно знаёмы лямант бабулькі

што жыве на паверх глыбей

я быў павёўся аднойчы, турбаваў міліцыю

зблыталі дом спачатку — быў надпіс трохі змыты

дабраліся нарэшце, стаім пад дзвярыма

я, мянты, суседзі мятыя

адтуль : памагі-іце памагі-іце

кажуць : не будзем ламаць

ты што, не знаеш? гэта старая русалка

яна калісьці лямантам у вір хлапцоў вабіла

накаціла, відаць, настальгія

штодзень між дамоў у выкапанай ім жа яміне

бялявы сабака нявыспаны, праходжу міма

адным вокам лыпае, па спіне ляпаю

а ён лісце аблізвае, усё пільнуе гаспадара

што паехаў у тагасветнае плаванне

перада мной пара свежых гараджанаў

выбраліся на шпацыр, ад іх пахне прынятым душам

рабізна і плёскат аўтамабіляў

тут па жыцці кажуць адно аднаму : не хвалюйся

і любяць на арэлях гойдацца

баяцца падводных камянёў

тэлефонная сетка то ловіць, а то не ловіць

тут у думкі занураюцца

а калі што якое, то лепей часова залегчы на дно

а дзеці — дзеці гуляюцца ў пяску і лужынах

гэты горад падняўся на паверхню

занадта хутка занадта хутка

у насельнікаў — кесонная хвароба

адсюль сышло мора, пакінуўшы соль на асфальтах

*

валяюся на асенняй зямлі

яна ледзь прыкметна пагладжвае па нырках

прыняць ад яе холад

невалацуга небяздомны сабака

харчуюся кавай і ветрам

які змяшаўшыся з ёй трапляецца ў пастку

трапляе ў пашчу

небяздомны сабака

гаспадар што навязаў мяне тут

невяртаецца

з часам абярнуся забытым роварам

усе ровары — проста дужа схуднелыя сабакі

адныя рэбры

і няма сілы падаць голас

час ад часу парыпваюць косткі

∞ о

вароны крычаць галасамі капрызных дзяцей

вялікі сметнік кароны дрэў ровар

па лужынах у двары апісвае адно за адным

васьмёрка кола васьмёрка кола васьмёрка кола

варонкі й барозны дарожнага покрыва аб’язджае

начамі ад людзей падалей катаецца прывід ровара

па бульвары самі круцяцца руль і педалі

кола праколата кола праколата кола праколата

вараны ровар здань мара прывід веласіпедны

абяцаны табе ў маленстве але не падораны

немаведама колькі ён ужо так ездзіць

вакол дома коламі вакол дома коламі вакол дома коламі

Рэдактар Андрэй Хадановіч

Дызайн вокладкі Nick Antipov

Вёрстка Веры Бохан

Мастак Уладзімір Грамовіч

Карэктар Алена Пятровіч

lit-bel.org