Альгерд Бахарэвіч: Тонкая кніжка пра тоўсты цвік

Які цвік у азадку дагэтуль прымушае самых розных псіхічна здаровых людзей пісаць кніжкі па-беларуску — таямніца за сямю пячаткамі.

А можа, і не за сямю, я не лічыў. Можа, яна там толькі адна, гэтая пячатка — які-небудзь сінюшны штампік міністэрства друку, што замяняе сабой і аўтараў, і чытачоў, і крытыкаў… У Беларусі любяць блытаць друк з літаратурай. Ну як можна займацца такой бесперспектыўнай дзейнасцю, як белліт? Нам жа ўжо тысячу разоў папулярна патлумачылі, што ніхто тут не чытае па-беларуску і чытаць не будзе, што ніхто на гэтай мове не гаворыць, што кожнае напісанае на ёй слова звернутае ў пустату, што яно мёртванароджанае, што будучыні ў нас няма і што дзвесьце-трыста асобнікаў — гэта, ха-ха-ха, курам на смех. У Нямеччыне нашую літаратуру нядаўна дык і наогул назвалі бяскрылай. Забыліся, відаць, як выглядаюць куры.

Што ж, магчыма, доўгіх прыгожых крылаў у беларускіх аўтараў і праўда не вырасла. Затое гэта аўтары з цвікамі ў азадках. Не кожны бусел і не кожны анёл можа пахваліцца такімі ўмовамі для творчай працы.

І часам, адарваўшыся ад гэтага занятку, так і карціць азірнуцца. Не на тыя славутыя цвікі, а так уважліва, прыклаўшы руку да вачэй, прыгледзецца: няўжо там нехта ёсць, за намі? Няўжо не ўсіх яшчэ пераканалі ў відавочным вынікі невідочных чытацкіх апытанак? Няўжо ім таксама патрэбны ён — наш тупы і бескарысны цвік?

Адна жэншчына да нашай эры вось так азірнулася і зрабілася прыгожай статуяй з ёдаванай і добра фтарыраванай солі. Пра гэта варта памятаць усім, нават калі ты ніколі не быў у Садоме і жывеш на Гамарніка. Але неяк яно па ўсім выходзіць, што лепш быць саляной статуяй, чым беларускім літаратарам. Пра гераічны ўчынак Лотавай жонкі ведаюць усе. А пра таемнае жыццё беларускай літаратуры — толькі самі яе стваральнікі.

І ўсё ж нехта там ёсць… No market, no fame, а цвік працуе. Магчыма, таму, што ён — адно з самых старажытных вынаходніцтваў чалавецтва. Калі Ікар клеіў сабе крылы клеем ПДФ, цвік ужо існаваў. Як і сама літаратура. Якой усё прадвяшчаюць і прадвяшчаюць хуткую скарапасціжную смерць — а яна не чуе.

У цвіка свая гісторыя… Не менш прыгожая за іншыя. Гісторыя аднаго ўкрыжавання.

Надоечы давялося прачытаць яе чарговы варыянт. Па свеце ходзіць чалавек, які мае цвік. Ён прапануе яго розным знаёмым і незнаёмым — марна. І вось ён апынаецца на гары, дзе стаіць натоўп і завіхаюцца нейкія жаўнеры.

“Адзін з іх павярнуўся і заклапочана выгукнуў: “Ці ёсць тут у каго цвік?” Я адразу ўскінуў руку і радасна азваўся: “Тут!”

Ну ясная рэч, гэта Галгофа. Чалавек, ужо без цвіка, працягвае сваё падарожжа:

“Мой цвік знайшоў сваё месца, і магчыма, гэта была і не вельмі вялікая справа, але я веру, што дапамог змяніць свет да лепшага”.

Адкуль узяўся беларускі пісьменнік Аляксей Палачанскі, які напісаў гэтую “гісторыю цяслярства” — таксама таямніца за сямю пячаткамі. А можа, і за адной — пячаткай выдавецтва “Галіяфы”, якое выдала на мінулым тыдні ягоную дэбютную кніжку апавяданняў. Кніжка так і называецца: “Мой цвік” — і гэта не той цвік, які забіваюць у труну беларускай літаратуры. Гэта той цвік, якім забіваюць тых, хто яе рыхтуе. Проста ў цемечка. Бо па-беларуску рэдка выходзяць кніжкі, якія пішуцца з такой смеласцю. Маецца на ўвазе гатовасць аўтара пісаць больш за тое, што ён збіраўся, задумваючы свае апавяданні. Некалі маладому яшчэ Джойсу нейкі разумнік сказаў, цытуючы Ніцшэ, што “ў вас, Джойс, яшчэ недастаткова хаосу, каб стварыць свой свет”. У Палачанскага такога хаосу акурат хапае. Такое адчуванне, што тэксты вядуць яго за сабой, а не ён цягне іх у месца прызначэння, і гэта добрая прыкмета.

ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ на budzma.by

Альгерд Бахарэвіч

budzma.by