Ці існавала ў нас абарона аўтарскага права ў XVI стагоддзі?

Хроніка Гваньіні адразу стала адным з найпапулярнейшых твораў пра далёкія краіны на ўсходзе кантынента. Знакамітая праца Сігізмунда Герберштэйна да таго часу шмат у чым перастала быць актуальнай. Чытач мог даведацца з працы італьянца пра дзяржаўны лад і гаспадарку, вайсковую справу і культурныя дасягненні, норавы і побыт народаў, якія насялялі т.зв. еўрапейскую Сарматыю — прастору Усходняй Еўропы ад Польшчы да Сібіры, ад Ноўгарада да Крымскага ханства. Гэта быў шырокі энцыклапедычны даведнік, з якога можна было даведацца пра ўсё на свеце. Асабліва цікавым выглядаў аповед Гваньіні пра падзеі Інфлянцкай вайны і жахі праўлення Івана Грознага ў Масковіі. “Хроніка” зрабіла належны ўнёсак у негатыўны вобраз “маскоўскага непрыяцеля”, які спрабаваў захапіць еўрапейскія землі.

Як жа так сталася, што італьянец спрычыніўся да расказвання пра землі на ўсходзе Еўропы? Аляксандр Гваньіні з Вероны разам з бацькам Амброзіем шукаў шчасця за межамі не вельмі ўтульнай радзімы. Прыкладна ў 1563—1564 гг. яны перабіраюцца ў Вялікае Княства Літоўскае і вярбуюцца на службу ў мясцовым найманым войску. Амброзій неўзабаве ўзначаліў роту драбаў (так тады называлася пяхота) у Віцебску. Аляксандр разам з ім знаходзіўся ў горадзе на ўсходзе Беларусі амаль 10 гадоў і быў непасрэдным відавочцам ваенных сутыкненняў паміж ВКЛ і Маскоўскай дзяржавай. Без сумневу, менавіта ў гэты час у яго ўзнікла ідэя кнігі пра свет Усходняй Еўропы, малазнаёмы ў заходніх краінах.

Цалкам магчыма, што да гэтай задумы Гваньіні падштурхнула асабістае знаёмства з Мацеем Стрыйкоўскім, які на той час таксама праходзіў вайсковую службу ў Віцебску. Той здавён выказваў прагу да літаратурнай дзейнасці, маляваў мапы замкаў і баявых дзеянняў, рабіў занатоўкі і збіраў звесткі аб найбольш значных падзеях, пісаў вершаваныя паэмы… Як пазней сцвярджаў Стрыйкоўскі ў сваіх творах, Гваньіні ганебна скарыстаўся вынікамі яго працы, скраўшы рукапіс і ў перакладзеным на лаціну выглядзе выдаў яго ў польскім Кракаве. Справа набірала гучны абарот і толькі надавала папулярнасці твору Гваньіні — за наступныя 12 гадоў выйшла ажно шэсць выданняў ”Хронікі” на розных еўрапейскіх мовах! І сапраўды, паміж творамі абодвух храністаў шмат падабенства. Цяжка паверыць, каб схільны да гандлёвых спекуляцый і ваеннага авантурызму італьянец карпатліва рыхтаваў шматстаронкавую хроніку. Так ці інакш, ён апярэдзіў Стрыйкоўскага з выхадам на публіку, і той першы раунд інтэлектуальнага спаборніцтва прайграў. Аднак справа не скончылася толькі на абвінавачаннях.

 Працяг гісторыі чытайце на budzma.by

Андрэй Янушкевіч

budzma.by