Эльдарада для перакладчыка: Марына Весялуха пра Андрэя Хадановіча

Ва ўніверсітэце, на занятках у межах спецкурса “Інтэрпрэтацыя паэтычнага тэксту” мы працавалі ў асноўным з рускамоўнымі перакладамі англійскай і амерыканскай класікі. Ды што казаць, нават тыя перастварэнні, што сталі метадычным матэрыялам, ужо самі могуць лічыцца класікай перакладу. Гэта работы Самуіла Маршака, Барыса Пастарнака, Уладзіміра Набокава… У той час я заўсёды думала: няўжо ніхто з сучасных беларускіх паэтаў не наважыўся, апроч Шэкспіра, перакласці, да прыкладу, вершы Эдгара По, Эзры Паўнда ці Джона Дона?

Натуральна, я ведала пра тое, што ў нас актыўна працуюць перакладчыкі, але іх творчыя эксперыменты тады было досыць складана знайсці. Новая кніга паэта Андрэя Хадановіча “Разам з пылам” (Мінск: Кнігазбор, 2013) мяне пераканала канчаткова. У нас ёсць вартыя ўвагі пераклады, ёсць творцы, якія не лянуюцца шукаць спосаб шырокі змест кароткіх англамоўных радкоў укладаць у такія ж кароткія ды змястоўныя беларускамоўныя. І яшчэ падкрэслю: гэта не той выпадак, калі аўтару пераклада патрэбна сарамліва і сціпла хавацца ў апошнім радку пад тэкстам ці проста “залезці” ў змест.

Пра такую калекцыю перакладаў (а менавіта так пазначаецца на вокладцы), думаю, марыць кожны, хто спрабуе сябе на ніве перастварэння паэзіі. Бо здаецца, і перакладаеш шмат, і вартых увагі варыянтаў перакладу хапае, але скласці іх усе ў адну кнігу, пры гэтым на вокладцы пазначыўшы, што гэта менавіта твае спробы, досыць складана. Патрэбна сапраўдная сістэма, колькасць, якасць. Але ў Андрэя Хадановіча ўсё атрымалася выдатна.

У кнігу ўвайшлі пераклады з сямі моў свету, якія рабіліся цягам пятнаццаці гадоў. Гэта і класіка, і сучасная паэзія, і нават песні. Некаторыя з тэкстаў можна было пачытаць раней у адмысловых тэматычных зборніках (да прыкладу, у кнізе беларускамоўных перакладаў Эдгара По “Маска чырвонае смерці”) ці ў паэтычных зборніках самога Андрэя Хадановіча, але менавіта разам, сабраныя пад адной вокладкай, пераклады распавядуць нашмат больш. І пра густы іх аўтара, і пра ўласна яго майстэрства да перастварэння сусветнай класікі паэзіі па-беларуску. Ды што казаць, гэтае выданне можа стаць выдатным матэрыялам для дысертацыйнага даследавання па тэорыі паэтычнага перакладу.

Ці можна давяраць Хадановічу? Думаю, можна. У перакладзе паэзіі з пэўнай мовы свету ёсць свае “экзаменатары”, чые творы асабліва складана перастварыць. У амерыканскай такім аўтарам з’яўляецца Эмілі Дыкінсан. Мала каму ўдавалася выразна і таленавіта перакласці яе кароткія, але такія змястоўныя вершы. Чытаць Дыкінсан у перакладзе Хадановіча — адно задавальненне. І аўтарскі стыль паэткі не губляецца, і радок застаецца такім жа сціслым, і дадатковыя сэнсы захоўваюцца.

“Мой ліст — да Свету, хоць пісьма / Свет не напіша мне,” — піша ўслед за амерыканскай аўтаркай беларускі паэт. Ці ж не выдатна піша? Можа, і Свету захочацца адказаць на гэты своеасаблівы перакладчыцкі ліст?

Марына ВЕСЯЛУХА

апублікавана ў газеце “Літаратура і мастацтва” 11 красавіка 2014 г.